ਪੀਐੱਮਇੰਡੀਆ

ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਨਰੇਂਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਅੱਜ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਨੇ ਜੈਵਿਕ ਈਂਧਨ (Biofuels)  ਬਾਰੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨੀਤੀ 2018 ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ

1. ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਜੈਵਿਕ ਈਂਧਨ (Biofuels) ਨੂੰ ‘ਮੁਢਲੇ ਜੈਵਿਕ ਈਂਧਨਾਂ’ ਯਾਨੀ ਪਹਿਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ (1-ਜੀ) ਜੈਵਿਕ ਈਥਨਾਲ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਡੀਜ਼ਲ ਅਤੇ ‘ਵਿਕਸਿਤ ਜੈਵਿਕ ਈਂਧਨਾਂ’ — ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ (2-ਜੀ) ਈਥਨਾਲ, ਨਿਗਮ ਦੇ ਠੋਸ ਕਚਰੇ, ਐਮਐਸਡਬਲਿਊ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਡਰਾਪ ਇਨ ਈਂਧਨ , ਤੀਸਰੀ ਪੀੜੀ੍ਹ (3-ਜੀ) ਦੇ ਜੈਵਿਕ ਈਂਧਨ, ਜੈਵਿਕ ਸੀਐਨਜੀ ਆਦਿ ਨੂੰ ਲੜੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਹਰੇਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਢੁਕਵੇਂ ਮਾਲੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।

2. ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਗੰਨੇ ਦਾ ਰਸ, ਚੀਨੀ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਚੁਕੰਦਰ, ਚੀਨੀ ਗੰਨਾ ਸੌਰਗਮ, ਸਟਾਰਚ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਭੁੱਟਾ ਛੱਲੀ, ਕਸਾਵਾ ਪੌਦਾ, ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਖਰਾਬ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਅਨਾਜ ਜਿਵੇਂ ਕਣਕ, ਟੋਟਾ ਚਾਵਲ, ਸੜੇ ਹੋਏ ਆਲੂਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਕੇ ਈਥਨਾਲ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

3. ਵਾਧੂ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਢੁਕਵਾਂ ਮੁੱਲ ਨਾ ਮਿਲਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜੈਵਿਕ ਈਂਧਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਨਾਲ ਈਥਨਾਲ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਪੈਟ੍ਰੋਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਣ ਲਈ ਵਾਧੂ ਅਨਾਜਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।

4. ਜੈਵਿਕ ਈਂਧਨਾਂ ਲਈ, ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ 2ਜੀ ਈਥਨਾਲ ਜੈਵਿਕ ਰਿਫਾਈਨਰੀ ਲਈ 1ਜੀ ਜੈਵਿਕ ਈਂਧਨਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਵਾਧੂ ਟੈਕਸ ਸਹੂਲਤਾਂ, ਉੱਚ ਖਰੀਦ ਕੀਮਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 6 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 5 ਹਜ਼ਾਰ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀਆਂ ਵਾਧੂ ਟੈਕਸ ਛੋਟਾਂ ਲਈ ਵਿਹਾਰਕਤਾ ਅੰਤਰ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

5. ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਨਾ ਖਾਣ ਯੋਗ ਤਿਲਹਣਾਂ, ਵਰਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਦੇ ਤੇਲ, ਲਘੂ ਜੈਸਟੇਸ਼ਨ ਫਸਲਾਂ ਤੋਂ ਜੈਵਿਕ ਡੀਜ਼ਲ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਪਲਾਈ ਲੜੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

6. ਇਨ੍ਹਾਂ ਯਤਨਾਂ ਲਈ ਨੀਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜੈਵਿਕ ਈਂਧਨਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰਾਲਿਆਂ / ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸੰਭਾਵਿਤ ਲਾਭ

* ਦਰਾਮਦ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘਟੇਗੀ — ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਲਿਟਰ ਈ-10 ਮੌਜੂਦਾ ਦਰਾਂ ਉੱਤੇ 28 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕਰੰਸੀ ਦੀ ਬੱਚਤ ਕਰੇਗਾ।  ਸਪਲਾਈ ਸਾਲ 2017-18 ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 150 ਕਰੋੜ ਲਿਟਰ ਈਥਨਾਲ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਦੀ ਆਸ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ 4 ਹਜ਼ਾਰ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕਰੰਸੀ ਦੀ ਬੱਚਤ ਹੋਵੇਗੀ।

* ਸਵੱਛ ਚੌਗਿਰਦਾ — ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਲਿਟਰ ਈ-10 ਨਾਲ ਤਕਰੀਬਨ 20 ਹਜ਼ਾਰ ਟਨ ਕਾਰਬਨਡਾਈ-ਆਕਸਾਈਡ ਉਤਸਰਜਨ ਘੱਟ ਹੋਵੇਗਾ। ਸਾਲ 2017-18 ਵਿੱਚ  ਈਥਨਾਲ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਕਾਰਬਨਡਾਈ-ਆਕਸਾਈਡ ਦਾ30 ਲੱਖ ਟਨ ਉਤਸਰਜਨ ਘੱਟ ਹੋਵੇਗਾ। ਫਸਲ ਸਾੜਨ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਲਿਆਉਣ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਸਬੰਧੀ ਕਚਰੇ ਨੂੰ ਜੈਵਿਕ ਈਂਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਕੇ ਗ੍ਰੀਨ ਹਾਊਸ ਗੈਸ ਉਤਸਰਜਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਮੀ ਆਵੇਗੀ।

* ਸਿਹਤ ਲਾਭ — ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਲਈ ਤੇਲ,  ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਤਲਣ ਲਈ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਿਹਤ ਲਈ ਖਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂਹਨ। ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਦਾ ਤੇਲ ਜੈਵਿਕ ਈਂਧਨ ਲਈ ਸੰਭਾਵਿਤ ਫੀਡ ਸਟਾਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਈਂਧਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦੀ ਸਨਅਤ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਦੇ ਤੇਲ ਦੀ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

* ਐੱਮਐੱਸਡਬਲਿਊ ਪ੍ਰਬੰਧਨ — ਇੱਕ ਅਨੁਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ 62 ਐੱਮਐੱਮਟੀ ਨਿਗਮ ਦਾ ਠੋਸ ਕਚਰਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ । ਅਜਿਹੀਆਂ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀਆਂ ਮੁਹੱਈਆ ਹਨ, ਜੋ ਕਚਰੇ / ਪਲਾਸਟਿਕ, ਐੱਮਐੱਸਡਬਲਿਊ ਨੂੰ ਈਂਧਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਇੱਕ ਟਨ ਕਚਰੇ ਵਿੱਚ ਈਂਧਨਾਂ ਲਈ ਕਰੀਬ 20% ਬੂੰਦਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।

* ਦਿਹਾਤੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਢਲਾ ਢਾਂਚਾ ਨਿਵੇਸ਼  — ਇੱਕ ਅਨੁਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕ 100 ਕੇਐੱਲਪੀਡੀ ਜੈਵਿਕ ਰਿਫਾਈਨਰੀ ਲਈ ਕਰੀਬ 800 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ ਪੂੰਜੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਤੇਲ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਕੰਪਨੀਆਂ ਕਰੀਬ 10,000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਨਾਲ 12 ਦੋ-ਜੀ ਰਿਫਾਇਨਰੀਆਂ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਦਾ ਅਮਲ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਨਾਲ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੋ-ਜੀ ਜੈਵਿਕ ਰਿਫਾਈਨਰੀਆਂ ਨਾਲ ਦਿਹਾਤੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਢਲੇ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇਗਾ।

* ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਸਿਰਜਣ — ਇੱਕ 100 ਕੇਐੱਲਪੀਡੀ 2-ਜੀ ਜੈਵਿਕ ਰਿਫਾਇਨਰੀ ਪਲਾਂਟ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨਾਂ, ਦਿਹਾਤੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਉੱਦਮਾਂ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਲੜੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ 1200 ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

* ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਧੂ ਆਮਦਨ — 2-ਜੀ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਖੇਤੀ ਸਬੰਧੀ ਬਚੇ ਖੁਚੇ ਪਦਾਰਥਾਂ / ਕਚਰੇ ਨੂੰ ਈਥਨਾਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇ ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਚਰੇ ਦਾ ਮੁੱਲ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਕਿਸਾਨ ਸਾੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਾਲ ਹੀ ਵਾਧੂ ਉਤਪਾਦਨ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਉਤਪਾਦਾਂ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਮੁੱਲ ਨਾ ਮਿਲਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਵਾਧੂ ਅਨਾਜਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਬਾਇਓਮਾਸ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਕੀਮਤ ਸਥਿਰਤਾ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਏਕੇਟੀ/ਵੀਬੀਏ/ਐੱਸਐੱਚ