પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ આજે નવી દિલ્હીના પુરાના કિલ્લા ખાતે પ્રથમ શાંઘાઈ કોઓપરેશન ઓર્ગેનાઇઝેશન (SCO) સિવિલાઇઝેશનલ ડાયલોગ ફોરમનું ઉદ્ઘાટન કર્યું હતું. આ અવસરે ઉપસ્થિત જનમેદનીને સંબોધતા તેમણે SCO સભ્ય દેશોના મહાનુભાવો, SCO મંત્રીઓ, રાજદૂતો, હાઈ કમિશનરો, વિદ્વાનો, કલાકારો અને મહેમાનોનું સ્વાગત કર્યું હતું, અને એવા સમયે સભ્યતાગત જોડાણો પર સંવાદ યોજવાના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો જ્યારે વૈશ્વિક ચર્ચાઓમાં યુદ્ધ અને અશાંતિનું વર્ચસ્વ છે, અને નોંધ્યું હતું કે સાંસ્કૃતિક જોડાણ વિશ્વ શાંતિ માટે સૌથી મજબૂત બાહેંધરી તરીકે કામ કરે છે અને તે શાંઘાઈ કોઓપરેશન ઓર્ગેનાઇઝેશનની 25મી વર્ષગાંઠ તથા સુરક્ષા, અર્થતંત્ર અને કનેક્ટિવિટીમાં વધતા સહયોગ પર આધારિત છે. શ્રી મોદીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, “આપણા સહિયારા સભ્યતાગત અનુભવો વિશ્વને એક કરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવશે.”
પુરાના કિલ્લાની ઐતિહાસિક પૃષ્ઠભૂમિ પર ચિંતન કરતા, જે એક સાંસ્કૃતિક વારસાનું સ્થળ છે જેનો ઇતિહાસ વિદ્વાનો હજારો વર્ષ પાછળ મહાભારત યુગ સુધી શોધી કાઢે છે, પ્રધાનમંત્રીએ નોંધ્યું હતું કે કેવી રીતે ભવ્ય સાંસ્કૃતિક પ્રસ્તુતિઓ, ઊર્જાવાન વૈદિક મંત્રોચ્ચાર, બૌદ્ધ દર્શનની પ્રસ્તુતિઓ અને પ્રાચીન સ્થળ પર હનુમાનજીની યાત્રાના નિરૂપણે ભૌગોલિક રાજકીય સીમાઓથી પર એવા પ્રેમ, એકતા અને માનવ કલ્યાણના સાર્વત્રિક સંદેશાઓની સાથે ભારતીય સંસ્કૃતિને પ્રદર્શિત કરી હતી. તમે સૌ પણ આ કાર્યક્રમનો આનંદ માણશો, અને તેને ઐતિહાસિક બનાવીને, એક એવી નવી પરંપરાનો પાયો પણ નાખશો જેના માટે ભવિષ્ય તમને સૌને યાદ રાખશે.
લગભગ પાંચ હજાર વર્ષ પહેલાં સિંધુ ખીણની સંસ્કૃતિ અને મેસોપોટેમિયા વચ્ચેના વ્યાપારી સંબંધોથી લઈને ભારત, ચીન, મધ્ય એશિયા અને યુરેશિયાને જોડતા સિલ્ક અને વ્યાપાર નેટવર્ક સુધીના સદીઓ જૂના આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ અને લોકો-થી-લોકોના સંબંધોને ટાંકતા, જ્યાં વેપારીઓ, વિદ્વાનો, પ્રવાસીઓ અને ફાહિયાન, હ્યુએન ત્સાંગ, યિજિંગ અને કુચામાં જન્મેલા કુમારજીવ જેવા બૌદ્ધ સાધુઓએ, નાલંદા જેવી સંસ્થાઓ અને કુચા તથા દુનહુઆંગ જેવા કેન્દ્રોની સાથે વિચારો, ભાષાઓ અને બૌદ્ધ ગ્રંથોના આદાનપ્રદાન દ્વારા સભ્યતાઓને સમૃદ્ધ બનાવી હતી, પ્રધાનમંત્રીએ સાંસ્કૃતિક સંવાદની ચિરસ્થાયી શક્તિ પર ભાર મૂક્યો હતો. સામ્રાજ્યોએ ચોક્કસપણે વિશ્વના નકશાઓ બદલ્યા છે, પરંતુ સભ્યતાગત સંવાદોએ વિશ્વના વિચારો બદલ્યા છે અને તેમને સમૃદ્ધ કર્યા છે.
જેમ જેમ જ્ઞાન વિવિધ પ્રદેશોમાં પ્રવાસ કરે છે, તેમ તેમ તેની અભિવ્યક્તિ બદલાઈ શકે છે જ્યારે તેનો પ્રકાશમય પ્રભાવ સ્થિર રહે છે તેવું અવલોકન કરતા, પ્રધાનમંત્રીએ ટાંક્યું હતું કે કેવી રીતે ભારતનું પંચતંત્ર ફારસી અને અરબીમાં કલીલા વા દિમના તરીકે પ્રવાસ કરીને પેઢીઓ સુધી અમર બન્યું અને કેવી રીતે રામાયણે કંબોડિયામાં રીમકર તરીકે દક્ષિણપૂર્વ એશિયામાં સ્થાનિક સંસ્કૃતિ, પર્ફોર્મિંગ આર્ટ્સ અને સાહિત્યને સમૃદ્ધ બનાવ્યું. “જ્ઞાન, તે જે પણ સ્વરૂપમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે, તે માત્ર પ્રકાશ જ ફેલાવે છે,” તેમ પ્રધાનમંત્રી મોદીએ ટિપ્પણી કરી હતી.
વિજ્ઞાન અને ગણિતમાં આંતર-સાંસ્કૃતિક વિનિમયના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડતા, પ્રધાનમંત્રીએ નોંધ્યું હતું કે કેવી રીતે ભારતીય વિદ્વાન બ્રહ્મગુપ્તના ગાણિતિક વિચારો બગદાદ પહોંચ્યા હતા. ત્યાં, અલ-ખ્વારિઝમી જેવા વિદ્વાનોએ ગણિતના જ્ઞાનને આગળ વધારવામાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપ્યું હતું.
સ્થાપત્ય અને સંગીતમાં સહિયારા વારસા તરફ નિર્દેશ કરતા, જેમાં મધ્ય એશિયાઈ મકામ અને ભારતીય રાગ પરંપરાઓ વચ્ચેના જોડાણો, ભારતમાં કવ્વાલીને સમૃદ્ધ બનાવતા સૂફી પ્રભાવો, અને ચારબાગ શૈલીને આકાર આપતી સમરકંદ અને હેરાતની મધ્ય એશિયાઈ બગીચા પરંપરાઓનો સમાવેશ થાય છે, પ્રધાનમંત્રીએ ખુલ્લા સાંસ્કૃતિક વિનિમયને જાળવી રાખવાના મૂલ્ય પર ભાર મૂક્યો હતો. પ્રધાનમંત્રી મોદીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, “આ વિનિમય આજે પણ મુક્ત પ્રવાહમાં ચાલુ રહે, તે માટે આ સમિટ અને આવી પહેલોની ભૂમિકા મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે.
21મી સદીની ટેકનોલોજીએ સાંસ્કૃતિક જોડાણ માટે અભૂતપૂર્વ તકો ખોલી છે તેના પર ભાર મૂકતા, જે એક સમયે મહિનાઓની મુસાફરીની જરૂર પડતી હતી તેવા પ્રદેશોના લોકોને સેકન્ડોમાં જોડાવા માટે સક્ષમ બનાવે છે જ્યારે ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સ જ્ઞાનના આદાનપ્રદાન, સાંસ્કૃતિક વિનિમય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગને સુવ્યવસ્થિત કરે છે, પ્રધાનમંત્રીએ આ પ્રગતિનો લાભ લેવા હાકલ કરી હતી. SCO દેશોએ આ નવી સંભાવનાઓનો પૂરો લાભ લેવો જોઈએ.
સંગ્રહાલયો, પુસ્તકાલયો અને અભિલેખાગારોમાં સંગ્રહિત હજારો વર્ષોના વારસા, જેમ કે પ્રાચીન હસ્તપ્રતો, દુર્લભ ગ્રંથો, ઐતિહાસિક દસ્તાવેજો અને કલાકૃતિઓના જતન અને વહેંચણી અંગે એકત્રિત થયેલા મહેમાનો સાથે સૂચનો શેર કરતા, પ્રધાનમંત્રીએ પ્રાચીન ગ્રંથોના ડિજિટાઇઝેશન અને અનુવાદ તેમજ સહિયારા ઇતિહાસ પર સંયુક્ત સંશોધન પ્રોજેક્ટ્સમાં સહયોગનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો. આના કારણે, વિશ્વના કોઈપણ ખૂણે બેઠેલો યુવાન અન્ય દેશના સાંસ્કૃતિક વારસાને ઘણી સારી રીતે સમજી શકશે.
આજે વિસ્તરેલા સંસાધનો હોવા છતાં ઘણી મહાન સાહિત્યિક અને બૌદ્ધિક કૃતિઓ મર્યાદિત ભાષાઓમાં જ ઉપલબ્ધ છે તે નોંધતા, પ્રધાનમંત્રીએ પહોંચને વિસ્તૃત કરવા માટે તકનીકી સાધનો તરફ નિર્દેશ કર્યો હતો. શ્રી મોદીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, “AI ની મદદથી, તેમના અનુવાદને નવી ગતિ આપી શકાય છે.
સાંસ્કૃતિક વિનિમયના વધારાના માર્ગો પર પ્રકાશ પાડતા, જેમાં સંગ્રહાલયો અને સાંસ્કૃતિક સંસ્થાઓ દ્વારા સંયુક્ત પ્રદર્શનો, યુનિવર્સિટીઓ વચ્ચે વિદ્વાનો અને સંશોધકોનું આદાનપ્રદાન, સિલ્ક રૂટ અને બૌદ્ધ વારસાના સ્થળોને જોડતા હેરિટેજ સર્કિટ અને સાંસ્કૃતિક માર્ગો, સાંસ્કૃતિક પ્રવાસન, સંયુક્ત સાંસ્કૃતિક ઉત્સવો અને કલાકારોના આદાનપ્રદાનનો સમાવેશ થાય છે, પ્રધાનમંત્રીએ આવી પહેલોના માનવીય પ્રભાવમાં વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો. આવા પ્રયાસો દ્વારા, આપણા નાગરિકોને એકબીજાની સંસ્કૃતિને વધુ નજીકથી જાણવાની અને સમજવાની તકો મળશે.
આગામી દાયકાઓમાં આજના સભ્યતાગત સંવાદને નવી ઊંચાઈઓ પર લઈ જવાની જવાબદારી યુવા પેઢીઓ પર છે જેઓ ટેક-સેવી છે અને વિશ્વને સમજવા માટે ઉત્સુક છે તેના પર ભાર મૂકતા, પ્રધાનમંત્રીએ સ્થાનિક કલાકારો અને કારીગરોને સામેલ કરતી વખતે યુવાનો માટે વિવિધ ભાષાઓ, સાહિત્ય અને સાંસ્કૃતિક પરંપરાઓ સાથે જોડાવા માટે વધુ તકો ઊભી કરવા હાકલ કરી હતી. “આપણા યુવા કલાકારો, લેખકો અને ફિલ્મ નિર્માતાઓ, ડિજિટલ મીડિયા અને અન્ય સર્જનાત્મક પ્લેટફોર્મ્સ દ્વારા, આપણા સહિયારા વારસાને નવી પેઢી સુધી પહોંચાડી શકે છે,” તેમ શ્રી મોદીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું.
ધાર્મિક વિધિઓના સમાપન સમયે ભારતીય પ્રાર્થનાઓ સમગ્ર વિશ્વને એક પરિવાર માનતા વસુધૈવ કુટુંબકમ્ માં મૂળ ધરાવતા તમામ જીવો વચ્ચે સદ્ભાવના અને સમગ્ર વિશ્વના કલ્યાણની કામના કરે છે તે યાદ કરતા, પ્રધાનમંત્રીએ વ્યક્તિગત અને રાષ્ટ્રીય સુખાકારીને વૈશ્વિક સંવાદિતા સાથે જોડી હતી. આપણે પરસ્પર સદ્ભાવનાને જ વૈશ્વિક સુખાકારીનો આધાર માનીએ છીએ.
પરસ્પર સદ્ભાવના સહિયારી સમાનતાઓની આસપાસ બંધાયેલા પરસ્પર વિશ્વાસ પર નિર્ભર છે તેવું અવલોકન કરતા, પ્રધાનમંત્રીએ ફોરમની શરૂઆતમાં સાંભળેલા વૈદિક મંત્રોચ્ચારથી પ્રેરિત થઈને, બહુવિધતાને એકતામાં ફેરવવા માટે વિવિધ ભાષાઓ, જીવનશૈલીઓ અને પરંપરાઓમાં વિવિધતાને અપનાવવાના અને ઉજવવાના ભારતના અનુભવનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. જ્યારે આપણે આ ઉદાર દ્રષ્ટિકોણ અપનાવીએ છીએ, ત્યારે આપણી વિવિધતા જ આપણી એકતાનો આધાર બની જાય છે.
સાથે ચાલવા, સાથે સંવાદ કરવા અને વિચારોની સંવાદિતા પ્રાપ્ત કરવા માટે વૈદિક આહ્વાન ‘संगच्छध्वं संवदध्वं सं वो मनांसि जानताम्’નું આહ્વાન કરીને તેમના સંબોધનનું સમાપન કરતા, પ્રધાનમંત્રીએ પ્રથમ SCO સિવિલાઇઝેશનલ ડાયલોગ ફોરમ બદલ અભિનંદન પાઠવ્યા હતા અને ફળદાયી ચર્ચા-વિચારણાઓ માટે શુભેચ્છાઓ પાઠવી હતી.
Speaking at the SCO Civilisational Dialogue Forum in Delhi. https://t.co/RzZCS5bjnd
— Narendra Modi (@narendramodi) November 20, 2026
साम्राज्यों ने दुनिया के नक्शे जरूर बदले हैं, लेकिन civilisational dialogues ने दुनिया के विचार बदले हैं, उन्हें समृद्ध किया है।
इसीलिए, SCO civilisational summit केवल एक ceremonial platform नहीं है।
ये विश्व को दिशा देने का एक मंच बन सकता है: PM @narendramodi
— PMO India (@PMOIndia) November 20, 2026
21वीं सदी की Technology ने दुनिया में Cultural Connectivity की नई संभावनाएं पैदा की हैं।
जिन रास्तों पर कभी हमारे पूर्वजों को महीनों यात्रा करनी पड़ती थी, आज उन्हीं देशों के लोग कुछ ही सेकंड में एक-दूसरे से जुड़ सकते हैं।
Digital Platforms ने Knowledge Sharing,
Cultural Exchange और International Collaboration को पहले से आसान बना दिया है।SCO के देशों को इन नई संभावनाओं का पूरा लाभ उठाना चाहिए: PM @narendramodi
— PMO India (@PMOIndia) November 20, 2026
हमारे देशों के Museums, Libraries और Archives में हजारों वर्षों की अनमोल विरासत सुरक्षित है।
प्राचीन Manuscripts, दुर्लभ ग्रंथ, ऐतिहासिक दस्तावेज और कलाकृतियां हमारे जुड़ाव के अनेक पहलुओं को सामने लाती हैं।
आज Technology की मदद से इस विरासत को नई पीढ़ी तक पहुंचाने के बहुत अच्छे अवसर बने हैं।
हम प्राचीन ग्रंथों के Digitisation और Translation में सहयोग कर सकते हैं।
Joint Research Projects के माध्यम से हम अपने साझा इतिहास के नए पहलुओं को सामने ला सकते हैं।
इससे दुनिया के किसी भी हिस्से में बैठा एक युवा, दूसरे देश की Cultural Heritage को कहीं बेहतर तरीके से समझ सकेगा: PM @narendramodi at the SCO Civilisational Dialogue Forum
— PMO India (@PMOIndia) November 20, 2026
हमारी संस्कृति ने हमें ‘वसुधैव कुटुंबकम्’ की सीख दी है। यानी, ये पूरा विश्व ही हमारा परिवार है।
इसलिए, हमारे यहाँ अपने कल्याण की इच्छा विश्व कल्याण के भाव में ही रची बसी है।
हम आपसी सद्भाव को ही global wellbeing का base मानते हैं: PM @narendramodi
— PMO India (@PMOIndia) November 20, 2026
સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :
@PIBAhmedabad
/pibahmedabad1964
/pibahmedabad
pibahmedabad1964@gmail.com [
0KB ]
SM/IJ/GP/JT
Speaking at the SCO Civilisational Dialogue Forum in Delhi. https://t.co/RzZCS5bjnd
— Narendra Modi (@narendramodi) November 20, 2026
साम्राज्यों ने दुनिया के नक्शे जरूर बदले हैं, लेकिन civilisational dialogues ने दुनिया के विचार बदले हैं, उन्हें समृद्ध किया है। इसीलिए, SCO civilisational summit केवल एक ceremonial platform नहीं है। ये विश्व को दिशा देने का एक मंच बन सकता है: PM @narendramodi
— PMO India (@PMOIndia) November 20, 2026
21वीं सदी की Technology ने दुनिया में Cultural Connectivity की नई संभावनाएं पैदा की हैं। जिन रास्तों पर कभी हमारे पूर्वजों को महीनों यात्रा करनी पड़ती थी, आज उन्हीं देशों के लोग कुछ ही सेकंड में एक-दूसरे से जुड़ सकते हैं। Digital Platforms ने Knowledge Sharing, Cultural Exchange और International Collaboration को पहले से आसान बना दिया है। SCO के देशों को इन नई संभावनाओं का पूरा लाभ उठाना चाहिए: PM @narendramodi
— PMO India (@PMOIndia) November 20, 2026
हमारे देशों के Museums, Libraries और Archives में हजारों वर्षों की अनमोल विरासत सुरक्षित है। प्राचीन Manuscripts, दुर्लभ ग्रंथ, ऐतिहासिक दस्तावेज और कलाकृतियां हमारे जुड़ाव के अनेक पहलुओं को सामने लाती हैं। आज Technology की मदद से इस विरासत को नई पीढ़ी तक पहुंचाने के बहुत अच्छे अवसर बने हैं। हम प्राचीन ग्रंथों के Digitisation और Translation में सहयोग कर सकते हैं। Joint Research Projects के माध्यम से हम अपने साझा इतिहास के नए पहलुओं को सामने ला सकते हैं। इससे दुनिया के किसी भी हिस्से में बैठा एक युवा, दूसरे देश की Cultural Heritage को कहीं बेहतर तरीके से समझ सकेगा: PM @narendramodi at the SCO Civilisational Dialogue Forum
— PMO India (@PMOIndia) November 20, 2026
हमारी संस्कृति ने हमें ‘वसुधैव कुटुंबकम्’ की सीख दी है। यानी, ये पूरा विश्व ही हमारा परिवार है। इसलिए, हमारे यहाँ अपने कल्याण की इच्छा विश्व कल्याण के भाव में ही रची बसी है। हम आपसी सद्भाव को ही global wellbeing का base मानते हैं: PM @narendramodi
— PMO India (@PMOIndia) November 20, 2026