પીએમઇન્ડિયા
પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીની અધ્યક્ષતામાં કેન્દ્રીય કેબિનેટે એમ્પ્લોઇઝ પ્રોવિડન્ટ ફંડ ઓર્ગેનાઇઝેશન (EPFO) હેઠળ નિર્ધારિત કવરેજ માટે વેતન મર્યાદા દર મહિને રૂ. 15,000 થી વધારીને રૂ. 25,000 કરવાના શ્રમ અને રોજગાર મંત્રાલયના પ્રસ્તાવને મંજૂરી આપી છે. આ નિર્ણયથી 51 લાખથી વધુ વધારાના કર્મચારીઓ નિર્ધારિત EPFO કવરેજની મર્યાદામાં આવે તેવી અપેક્ષા છે, જેનાથી કામદારો માટે સામાજિક સુરક્ષા કવચનો નોંધપાત્ર વિસ્તાર થશે.
સપ્ટેમ્બર 2014 માં નોંધપાત્ર રીતે વધારીને રૂ. 15,000 કરવામાં આવી તે પહેલાં, 2004 થી 2014 સુધીના એક દાયકા દરમિયાન EPFO વેતન મર્યાદા અપરિવર્તિત રહી હતી. વર્તમાન નિર્ણય આ અભિગમને આગળ ધપાવે છે, અને વચગાળાના વર્ષોમાં સતત વેતન વૃદ્ધિ, વધતી આવક અને ઔપચારિક રોજગારના સતત વિસ્તરણને પ્રતિબિંબિત કરવા માટે વેતન મર્યાદાને વધુ વધારીને રૂ. 25,000 કરે છે.
હાલમાં, જે નવા કર્મચારીનો માસિક પગાર ₹15,000થી વધુ હોય છે, તે આપમેળે EPF (પ્રોવિડન્ટ ફંડ) વ્યવસ્થા હેઠળ આવરી લેવાતો નથી અને ફરજિયાત પ્રોવિડન્ટ ફંડ, પેન્શન તથા સંબંધિત વીમા સુરક્ષાના દાયરાની બહાર રહી શકે છે. આ મર્યાદા વધારીને ₹25,000 કરવાથી, ₹15,000 થી ₹25,000ના પગાર–વર્ગમાં આવતા કર્મચારીઓનો મોટો સમુદાય કાયદેસરની સામાજિક સુરક્ષા વ્યવસ્થાના દાયરામાં આવી જશે.
આ મંજૂરી લાગુ સ્કીમ જોગવાઈઓ અનુસાર, પ્રોવિડન્ટ ફંડ બચત, એમ્પ્લોઇઝ પેન્શન સ્કીમ (EPS) હેઠળ પેન્શન સુરક્ષા અને એમ્પ્લોઇઝ ડિપોઝિટ લિંક્ડ ઇન્સ્યોરન્સ સ્કીમ (EDLI) હેઠળ વીમા સુરક્ષા સુધીની પહોંચનો વિસ્તાર કરશે. તે વૈધાનિક યોગદાન અને પેન્શન યોગ્ય–વેતન માળખાને પ્રવર્તમાન વેતન સ્તરોને વધુ સારી રીતે પ્રતિબિંબિત કરવા માટે પણ સક્ષમ બનાવશે.
સપ્ટેમ્બર 2014 માં વેતન મર્યાદામાં છેલ્લે સુધારો કરવામાં આવ્યો હતો ત્યારથી, ભારતમાં સતત વેતન વૃદ્ધિ, વધતી આવક અને ઔપચારિક રોજગારનું સતત વિસ્તરણ જોવા મળ્યું છે. કેટલાક રાજ્યો અને વ્યવસાયોમાં, લઘુત્તમ વેતન પણ હાલની મર્યાદાની નજીક પહોંચી ગયું છે. તેથી રૂ. 25,000નો વધારો એ વેતનના વધતા સ્તરોને અનુરૂપ EPFO માળખાને અપડેટ કરે છે અને કાર્યબળના વિશાળ વર્ગ સુધી ઔપચારિક સામાજિક સુરક્ષાના લાભો પહોંચાડે છે.
આ પગલાંથી રોજગારની ઔપચારિકતા, કામદારોની જાળવણી અને લાંબા ગાળાની નિવૃત્તિ સુરક્ષાને વધુ વેગ મળવાની અપેક્ષા છે. મોટી સંખ્યામાં કર્મચારીઓને વૈધાનિક સામાજિક સુરક્ષા માળખા હેઠળ આપમેળે લાવીને, આ નિર્ણય એ સિદ્ધાંતને મજબૂત કરે છે કે ઔપચારિક રોજગાર પોર્ટેબલ અને ખાતરીપૂર્વકની સામાજિક સુરક્ષા સાથે હોવો જોઈએ. રોજગારદાતાઓ માટે પણ, વ્યાપક સામાજિક સુરક્ષા કવરેજ કર્મચારીઓની જાળવણી, કાર્યબળની સ્થિરતા, મનોબળ અને વધુ સુરક્ષિત અને ભવિષ્ય માટે તૈયાર કાર્યબળના વિકાસને ટેકો આપી શકે છે.
આ પ્રસ્તાવ પર વિગતવાર આંતર–મંત્રાલય વાટાઘાટો થઈ હતી અને 16 જૂન 2026ના રોજ યોજાયેલી તેની બેઠકમાં એક્સપેન્ડિચર ફાઇનાન્સ કમિટી દ્વારા ભલામણ કરવામાં આવી હતી. હાલના આશરે રૂ. 10,250 કરોડના વાર્ષિક બજેટ સહયોગ સામે વાર્ષિક સરકારી ખર્ચ આશરે રૂ. 11,339 કરોડ થવાનો અંદાજ છે. પાંચ વર્ષમાં અંદાજિત ખર્ચ આશરે રૂ. 56,696 કરોડ છે.
EPFO આજે વિશ્વની સૌથી મોટી સામાજિક સુરક્ષા પ્રણાલીઓમાંની એક ચલાવે છે, જે એમ્પ્લોઇઝ પ્રોવિડન્ટ ફંડ (EPF), એમ્પ્લોઇઝ પેન્શન સ્કીમ (EPS) અને એમ્પ્લોઇઝ ડિપોઝિટ લિંક્ડ ઇન્સ્યોરન્સ સ્કીમ (EDLI) નું સંચાલન કરે છે. તાજેતરના EPFO ડેટા આશરે 7.68 લાખ યોગદાન આપતા સ્થાપનોમાં આશરે 7.98 કરોડ યોગદાન આપતા સભ્યો દર્શાવે છે, જ્યારે EPS આશરે 82 લાખ પેન્શનરોને પેન્શન લાભો પૂરા પાડે છે. EDLI એ EPF સભ્યપદ સાથે જોડાયેલું વીમા સંરક્ષણ પૂરું પાડે છે.
ભારતનું કાર્યબળ તેની વિકાસ યાત્રાના કેન્દ્રમાં છે. જેમ જેમ વેતન વધે છે, આવકમાં સુધારો થાય છે અને ઔપચારિક રોજગાર વિસ્તરે છે, તેમ તેમ રોજગાર સર્જન અને ઔપચારિકતા પર સરકારનો સતત ભાર કામદારો માટે નવી તકો ઊભી કરી રહ્યો છે. EPFO વેતન મર્યાદામાં વધારો એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે સામાજિક સુરક્ષા માળખું પણ આ પ્રગતિ સાથે તાલ મિલાવે છે અને ઔપચારિક રોજગારમાં મોટા પાયે કામદારો વૈધાનિક સામાજિક સુરક્ષા સંરક્ષણ પ્રાપ્ત કરે છે.
આ મંજૂરી એક સર્વસમાવેશક, સ્થિતિસ્થાપક અને ભવિષ્ય માટે સજ્જ સામાજિક સુરક્ષા માળખું રચવાની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. તે સુનિશ્ચિત કરે છે કે જેમ જેમ ભારત ‘વિકસિત ભારત @2047‘ તરફ આગળ વધી રહ્યું છે, તેમ આર્થિક વિકાસ, વધતા વેતન અને વિસ્તરતા ઔપચારિક રોજગારની સાથે સામાજિક સુરક્ષા પણ આગળ વધે.
શ્રમ અને રોજગાર મંત્રાલય તથા EPFO આ નિર્ણયના અમલીકરણ માટે જરૂરી કાયદાકીય અને વહીવટી પગલાં લેશે.
SM/BS/JD
