પીએમઇન્ડિયા

ભારતના પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના આમંત્રણ પર, સંયુક્ત આરબ અમીરાતના રાષ્ટ્રપતિ, મહામહિમ શેખ મોહમ્મદ બિન ઝાયેદ અલ નાહ્યાને 19 જાન્યુઆરી 2026ના રોજ ભારતની સત્તાવાર મુલાકાત લીધી હતી. છેલ્લા દસ વર્ષમાં મહામહિમ શેખ મોહમ્મદ બિન ઝાયેદ અલ નાહ્યાનની આ પાંચમી ભારત મુલાકાત હતી અને UAEના રાષ્ટ્રપતિ તરીકે તેમની ત્રીજી સત્તાવાર ભારત મુલાકાત હતી.

પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદી અને રાષ્ટ્રપતિ મહામહિમ શેખ મોહમ્મદ બિન ઝાયેદ અલ નાહ્યાને બંને દેશો વચ્ચેના દ્વિપક્ષીય સહયોગના સંપૂર્ણ વ્યાપની સમીક્ષા કરી. તેઓ સહમત થયા કે ભારત-UAE વ્યાપક વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી છેલ્લા દાયકામાં સતત મજબૂત થઈ છે.

બંને નેતાઓએ છેલ્લા બે વર્ષમાં અબુ ધાબીના ક્રાઉન પ્રિન્સ, મહામહિમ શેખ ખાલદ બિન મોહમ્મદ બિન ઝાયેદ અલ નાહ્યાન અને દુબઈના ક્રાઉન પ્રિન્સ, UAE ના નાયબ પ્રધાનમંત્રી અને સંરક્ષણ મંત્રી, મહામહિમ શેખ હમદાન બિન મોહમ્મદ બિન રાશિદ અલ મકતુમની ભારત મુલાકાતોને આવકારી હતી, અને નોંધ્યું હતું કે આ મુલાકાતો દ્વિપક્ષીય સંબંધોની પેઢીગત સાતત્ય દર્શાવે છે.

બંને નેતાઓએ સપ્ટેમ્બર 2025 માં યોજાયેલ રોકાણ પરની 13મી હાઈ-લેવલ ટાસ્ક ફોર્સ અને ડિસેમ્બર 2025 માં યોજાયેલ 16મી ભારત-UAE સંયુક્ત પંચની બેઠક અને 5મી વ્યૂહાત્મક સંવાદના પરિણામોને સમર્થન આપ્યું હતું.

બંને નેતાઓએ 2022 માં વ્યાપક આર્થિક ભાગીદારી કરાર (CEPA) પર હસ્તાક્ષર કર્યા પછી વેપાર અને આર્થિક સહયોગમાં મજબૂત વૃદ્ધિને આવકારી હતી અને દ્વિપક્ષીય વેપારની ઝડપી વૃદ્ધિની નોંધ લીધી હતી, જે નાણાકીય વર્ષ 2024-25 માં 100 બિલિયન યુએસ ડોલર સુધી પહોંચ્યો હતો. બંને પક્ષોના વેપારી સમુદાયોના ઉત્સાહથી પ્રોત્સાહિત થઈને, તેઓએ 2032 સુધીમાં 200 બિલિયન યુએસ ડોલરનો લક્ષ્યાંક રાખીને દ્વિપક્ષીય વેપારને બમણો કરવાનો નિર્ણય લીધો.

તેઓએ તેમની ટીમોને બંને પક્ષોના સૂક્ષ્મ, લઘુ અને મધ્યમ કદના સાહસો (MSMEs) ને જોડવા માટે કામ કરવા નિર્દેશ આપ્યો. આ સંદર્ભમાં, તેઓએ મધ્ય પૂર્વ, પશ્ચિમ એશિયા, આફ્રિકા અને યુરેશિયા ક્ષેત્રમાં MSME ઉત્પાદનોને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ‘ભારત માર્ટ’, ‘વર્ચ્યુઅલ ટ્રેડ કોરિડોર’ અને ‘ભારત-આફ્રિકા સેતુ’ જેવી મુખ્ય પહેલોના ઝડપી અમલીકરણ માટે આહવાન કર્યું.

નેતાઓએ સંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો કે 2024 માં હસ્તાક્ષર કરાયેલ દ્વિપક્ષીય રોકાણ સંધિએ બંને દેશોમાં બહુવિધ ક્ષેત્રોમાં રોકાણના પ્રવાહને વધુ મજબૂત બનાવ્યો છે. તેઓએ ગુજરાતના ધોલેરામાં સ્પેશિયલ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ રીજનના વિકાસ માટે સંભવિત UAE ભાગીદારી પરની ચર્ચાઓને આવકારી હતી. પરિકલ્પિત ભાગીદારીમાં આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ, પાયલોટ તાલીમ શાળા, જાળવણી, સમારકામ અને ઓવરહોલ (MRO) સુવિધા, ગ્રીનફિલ્ડ પોર્ટ, સ્માર્ટ અર્બન ટાઉનશિપ, રેલવે કનેક્ટિવિટી અને ઊર્જા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સહિતના મુખ્ય વ્યૂહાત્મક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના વિકાસનો સમાવેશ થશે. પ્રથમ NIIF ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ફંડની સફળતાને હાઇલાઇટ કરતા, ભારતના પ્રધાનમંત્રીએ UAE સાર્વભૌમ સંપત્તિ ભંડોળને 2026 માં લોન્ચ થનારા બીજા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ફંડમાં ભાગીદારી કરવા વિચારવા માટે આમંત્રણ આપ્યું. બંને નેતાઓએ ગિફ્ટ સિટી (GIFT City) માં ડીપી વર્લ્ડ (DP World) અને ફર્સ્ટ અબુ ધાબી બેંક (First Abu Dhabi Bank) ની શાખાઓની સ્થાપનાને આવકારી હતી, જે અગ્રણી આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય કેન્દ્ર તરીકે તેના ઉદભવને મજબૂત બનાવે છે. FAB ની ગિફ્ટ સિટી શાખા એક મુખ્ય સેતુ તરીકે કામ કરશે, જે ભારતીય કોર્પોરેટ્સ અને રોકાણકારોને GCC અને MENA બજારોમાં તેની કુશળતા અને વૈશ્વિક નેટવર્ક સાથે જોડશે.

બંને પક્ષોએ ખાદ્ય સુરક્ષામાં UAE-ભારત સહયોગ વધારવા માટે તેમની મજબૂત પ્રતિબદ્ધતાની પુનઃપુષ્ટિ કરી, ટકાઉ પુરવઠા શૃંખલા અને લાંબા ગાળાની સ્થિતિસ્થાપકતા સુનિશ્ચિત કરવામાં તેના વ્યૂહાત્મક મહત્વને ઓળખી કાઢ્યું. તેઓએ બંને દેશોની રાષ્ટ્રીય પ્રાથમિકતાઓને અનુરૂપ ટકાઉ કૃષિને આગળ વધારવામાં અને રાષ્ટ્રીય ખાદ્ય સ્થિતિસ્થાપકતા વધારવામાં જાહેર-ખાનગી ભાગીદારી, નવીનતા અને જ્ઞાનના આદાનપ્રદાનની ભૂમિકા પર ભાર મૂક્યો હતો.

બંને નેતાઓ અવકાશ ક્ષેત્રમાં સહયોગ ગાઢ બનાવવા સંમત થયા હતા. આ સંદર્ભમાં, તેઓએ અવકાશ વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીની પ્રગતિ દ્વારા ક્ષેત્રના વ્યાપારીકરણને વેગ આપવાના ઉદ્દેશ્યવાળી સંયુક્ત પહેલ પર સહયોગ કરવા માટે થયેલી સમજૂતીને આવકારી હતી. આ પહેલનો ઉદ્દેશ્ય એન્ડ-ટુ-એન્ડ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને મજબૂત ઔદ્યોગિક આધાર સાથે સંકલિત સ્પેસ ઇકોસિસ્ટમ બનાવવાનો છે. તેનો ઉદ્દેશ્ય ભારત-UAE સંયુક્ત મિશનોને સક્ષમ કરવાનો, વૈશ્વિક વ્યાપારી સેવાઓનો વિસ્તાર કરવાનો, ઉચ્ચ-કુશળ રોજગારી અને સ્ટાર્ટ-અપ્સ બનાવવાનો અને ટકાઉ બિઝનેસ મોડલ્સ દ્વારા દ્વિપક્ષીય રોકાણને મજબૂત કરવાનો છે.

બંને નેતાઓએ વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી અને નવીનતામાં, ખાસ કરીને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અને ઊભરતી ટેકનોલોજીના ક્ષેત્રોમાં સહયોગ મજબૂત કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો. ભારતમાં સુપરકોમ્પ્યુટિંગ ક્લસ્ટરની સ્થાપના પર સહયોગ કરવાના નિર્ણયને આવકારતા, તેઓ ભારતમાં ડેટા સેન્ટર્સ સ્થાપવામાં સહયોગની શક્યતાઓ શોધવા માટે પણ સંમત થયા હતા. બંને નેતાઓએ તેમની ટીમોને પરસ્પર માન્ય સાર્વભૌમત્વ વ્યવસ્થાઓ હેઠળ UAE અને ભારત વચ્ચે ‘ડિજિટલ એમ્બેસી’ સ્થાપવાની શક્યતા શોધવા નિર્દેશ આપ્યો હતો. મહામહિમ શેખ મોહમ્મદ બિન ઝાયેદ અલ નાહયાને ફેબ્રુઆરી 2026 માં ભારતમાં યોજાનાર ‘AI ઇમ્પેક્ટ સમિટ’ માટે ટેકો જાહેર કર્યો હતો.

બંને નેતાઓએ દ્વિપક્ષીય ઊર્જા ભાગીદારીની મજબૂતી પર સંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો અને ભારતની ઊર્જા સુરક્ષામાં UAE ના યોગદાન પર ભાર મૂક્યો હતો. તેઓએ હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ કોર્પોરેશન લિમિટેડ (HPCL) અને ADNOC ગેસ વચ્ચે 2028 થી શરૂ થતા દર વર્ષે 0.5 મિલિયન ટન લિક્વિફાઇડ નેચરલ ગેસની ડિલિવરી માટે 10-વર્ષના LNG સપ્લાય એગ્રીમેન્ટ પર હસ્તાક્ષર કરવાનું સ્વાગત કર્યું હતું. નેતાઓએ સસ્ટેનેબલ હાર્નેસિંગ એન્ડ એડવાન્સમેન્ટ ઓફ ન્યુક્લિયર એનર્જી ફોર ટ્રાન્સફોર્મિંગ ઇન્ડિયા (SHANTI) કાયદાના અમલીકરણને પણ આવકાર્યું હતું, અને નોંધ્યું હતું કે તે ઉન્નત નાગરિક પરમાણુ સહયોગ માટે નવી તકો ઊભી કરે છે. બંને પક્ષો અદ્યતન પરમાણુ ટેકનોલોજીમાં ભાગીદારી શોધવા સંમત થયા હતા, જેમાં મોટા પરમાણુ રિએક્ટર અને સ્મોલ મોડ્યુલર રિએક્ટર્સ (SMRs) ના વિકાસ અને તેના ઉપયોગ (deployment), તેમજ અદ્યતન રિએક્ટર સિસ્ટમ્સ, ન્યુક્લિયર પાવર પ્લાન્ટ ઓપરેશન્સ અને મેન્ટેનન્સ અને પરમાણુ સુરક્ષામાં સહયોગનો સમાવેશ થાય છે.

બંને નેતાઓએ બંને દેશો વચ્ચે ઊંડા થતા નાણાકીય ક્ષેત્રના સહયોગની પ્રશંસા કરી હતી. તેઓએ તેમની ટીમોને કાર્યક્ષમ, ઝડપી અને ખર્ચ-અસરકારક સરહદ પારની ચૂકવણી (cross-border payments) સક્ષમ કરવા માટે રાષ્ટ્રીય પેમેન્ટ પ્લેટફોર્મ્સને એકબીજા સાથે જોડવા માટે કામ કરવા નિર્દેશ આપ્યો.

બંને દેશો વચ્ચેના સહિયારા સાંસ્કૃતિક અને ઐતિહાસિક વારસાને ઓળખીને, પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ લોથલ ખાતે નેશનલ મેરીટાઇમ હેરિટેજ કોમ્પ્લેક્સ માટે કલાકૃતિઓ પૂરી પાડવાના UAE ના નિર્ણયને આવકાર્યો હતો. બંને નેતાઓએ ભારત-UAE મિત્રતાના કાયમી પ્રતીક તરીકે અબુ ધાબીમાં ‘હાઉસ ઓફ ઈન્ડિયા’ સ્થાપવાનો નિર્ણય લીધો હતો. તેઓ સાંસ્કૃતિક સમજણને વધુ ગાઢ બનાવવાના ઉદ્દેશ્યથી યુવા આદાનપ્રદાન દ્વારા જીવંત લોકો-થી-લોકોના સંબંધોને પોષવાનું ચાલુ રાખવા માટે પણ સંમત થયા હતા.

નેતાઓએ શિક્ષણને ભારત-UAE ભાગીદારીના પાયાના પથ્થર તરીકે ઓળખાવ્યું. UAE માં ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ટેકનોલોજી દિલ્હી અને ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ મેનેજમેન્ટ-અમદાવાદના ઓફશોર કેમ્પસ ખોલવાના આધારે, તેઓએ બંને દેશોની યુનિવર્સિટીઓ અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ વચ્ચે જોડાણને પ્રોત્સાહન આપવા અને વિદ્યાર્થીઓના આદાનપ્રદાનને વિસ્તારવા માટે વધુ પ્રયત્નો કરવા પ્રોત્સાહિત કર્યા, જે બંને દેશો વચ્ચે જ્ઞાન સેતુ તરીકે કામ કરશે. તેમાં શાળાઓ અને કોલેજોમાં ઇનોવેશન અને ટિંકરિંગ લેબ્સના વિસ્તરણમાં સહયોગનો સમાવેશ થશે. ભારતના ડિજીલોકર (Digilocker) ને ભારતીય શૈક્ષણિક ડિગ્રીઓ/દસ્તાવેજોના સીમલેસ ઓથેન્ટિકેશન માટે UAE પ્લેટફોર્મ્સ સાથે સંકલિત કરવા માટે કામ કરવા માટે થયેલી સમજૂતીને નેતાઓએ આવકારી હતી, જે વધુ આર્થિક અને શૈક્ષણિક તકો અને જીવનની સરળતાને પ્રોત્સાહન આપશે.

નેતાઓએ એકબીજાની સાર્વભૌમત્વ અને પ્રાદેશિક અખંડિતતા માટે ઊંડો આદર અને વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. તેઓએ સ્વીકાર્યું કે સતત અને મજબૂત દ્વિપક્ષીય સંરક્ષણ અને સુરક્ષા સહયોગ વ્યાપક વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીના મુખ્ય સ્તંભ તરીકે છે. તેઓએ બંને દેશોના આર્મી, નેવી અને એરફોર્સના સંબંધિત સર્વિસ ચીફ અને કમાન્ડરોની તાજેતરની મુલાકાતો અને દ્વિપક્ષીય લશ્કરી કવાયતોના સફળ સંચાલન દ્વારા પેદા થયેલી ગતિને આવકારી હતી. તેઓએ વ્યૂહાત્મક સંરક્ષણ ભાગીદારીના નિષ્કર્ષ તરફના લેટર ઓફ ઇન્ટેન્ટ પર હસ્તાક્ષર કરવાનું સ્વાગત કર્યું.

બંને નેતાઓએ સરહદ પારના આતંકવાદ સહિત તમામ સ્વરૂપો અને અભિવ્યક્તિઓમાં આતંકવાદની તેમની સ્પષ્ટ નિંદાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો અને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે કોઈપણ દેશે આતંકવાદી કૃત્યો માટે નાણાં પૂરા પાડતા, આયોજન કરતા, સમર્થન આપતા અથવા આચરનારાઓને સુરક્ષિત આશ્રય આપવો જોઈએ નહીં. તેઓ આતંકવાદી ધિરાણનો સામનો કરવા અને મની લોન્ડરિંગ વિરોધી પ્રયાસોને મજબૂત કરવા માટે ફાયનાન્શિયલ એક્શન ટાસ્ક ફોર્સ (FATF) ના માળખામાં સહયોગ ચાલુ રાખવા માટે સંમત થયા હતા.

બંને નેતાઓએ સપ્ટેમ્બર 2023 માં દિલ્હીમાં G20 સમિટ દરમિયાન ઇન્ડિયા-મિડલ ઇસ્ટ-યુરોપ ઇકોનોમિક કોરિડોર (IMEC) ના લોન્ચિંગને યાદ કર્યું.

બંને નેતાઓએ પરસ્પર હિતના પ્રાદેશિક અને વૈશ્વિક મુદ્દાઓ પર વિચારોનું આદાનપ્રદાન કર્યું. તેઓએ પ્રાદેશિક શાંતિ, સુરક્ષા અને સ્થિરતામાં તેમના સહિયારા હિત પર ભાર મૂક્યો. તેઓએ બહુપક્ષીય અને બહુપક્ષીય મંચો પર ઉત્કૃષ્ટ સહયોગ અને પરસ્પર સમર્થનની નોંધ લીધી. UAE પક્ષે 2026 માં ભારતના બ્રિક્સ (BRICS) અધ્યક્ષપદની સફળતા માટે સંપૂર્ણ સમર્થન વ્યક્ત કર્યું હતું. ભારતીય પક્ષે 2026 ના અંતમાં UAE દ્વારા સહ-આયોજિત થનારી 2026 સંયુક્ત રાષ્ટ્ર જળ પરિષદ (UN Water Conference) માટે પોતાનું સમર્થન વ્યક્ત કર્યું હતું, જે SDG 6 ના અમલીકરણને વેગ આપવા, સૌના માટે પાણી અને સ્વચ્છતાની ઉપલબ્ધતા અને ટકાઉ સંચાલન સુનિશ્ચિત કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે.

બંને પક્ષોએ ધ્રુવીય વિજ્ઞાનમાં તેમના સહયોગ પર ભાર મૂક્યો અને સંયુક્ત અભિયાનો અને સંસ્થાકીય સહયોગના સકારાત્મક પરિણામોની નોંધ લીધી. બંને પક્ષો લક્ષ્યાંકિત વૈજ્ઞાનિક પહેલો, સંકલિત સંશોધન આયોજન અને રાષ્ટ્રીય ધ્રુવીય સંશોધન સંસ્થાઓ વચ્ચે મજબૂત સહયોગ દ્વારા આ ભાગીદારીને વધુ આગળ વધારવા માટે સંમત થયા હતા. તેઓએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ધ્રુવીય પ્રદેશોમાં સતત સહયોગ પુરાવા-આધારિત આબોહવા પરિવર્તન સામેના પગલાંને ટેકો આપશે અને વૈશ્વિક વૈજ્ઞાનિક પ્રયાસોમાં ફાળો આપશે.

મહામહિમ શેખ મોહમ્મદ બિન ઝાયેદ અલ નાહ્યાને હાર્દિક સ્વાગત અને ઉદાર આતિથ્ય બદલ પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીનો આભાર માન્યો હતો.

SM/BS/GP/JD