পি এম ইণ্ডিয়া

প্ৰধানমন্ত্ৰী শ্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীৰ অধ্যক্ষতাত কেন্দ্ৰীয় কেবিনেটে ৩৭,৫০০ কোটি টকাৰ বিত্তীয় ব্যয়ৰ সৈতে ভূপৃষ্ঠীয় কয়লা/লিগনাইট গেছীকৰণ প্ৰকল্পৰ প্ৰচাৰৰ বাবে এখন আঁচনিত অনুমোদন জনাইছে।

এই আঁচনিখন ভাৰতৰ কয়লা/লিগনাইট গেছীকৰণ কাৰ্যসূচী ত্বৰান্বিত কৰা, ২০৩০ চনৰ ভিতৰত ১০০ নিযুত টন (এমটি) কয়লা গেছীকৰণৰ ৰাষ্ট্ৰীয় লক্ষ্য আগুৱাই নিয়া, শক্তি সুৰক্ষা শক্তিশালী কৰা, এলএনজি (৫০শতাংশতকৈ অধিক আমদানি কৰা), ইউৰিয়া (২০শতাংশতকৈ অধিক আমদানি কৰা), এমোনিয়া (১০০শতাংশতকৈ অধিক আমদানি কৰা), আৰু মিথেনল (৮০-৯০শতাংশতকৈ অধিক আমদানি কৰা) ৰ দৰে মূল সামগ্ৰীৰ আমদানিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস কৰাৰ দিশত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পদক্ষেপ হিচাপে চিহ্নিত হৈছে।

ইয়াৰ লগত জড়িত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সংস্কাৰত, চৰকাৰে কয়লা গেছীকৰণ প্ৰকল্পসমূহত বিনিয়োগৰ বাবে দীৰ্ঘম্যাদী নীতিগত নিশ্চয়তা প্ৰদান কৰি অনিয়ন্ত্ৰিত খণ্ড (এন আৰ এছ) সংযোগ নিলাম পৰিকাঠামোত উপ-খণ্ড ‘কয়লা গেছীকৰণলৈ যোৱা সংশ্লেষণ গেছৰ উৎপাদন’ ৰ অধীনত কয়লা সংযোগৰ ম্যাদ ৩০ বছৰলৈ বৃদ্ধি কৰিছে।

আঁচনিখনৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্যসমূহঃ

• প্ৰায় ৭৫ নিযুত টন কয়লা/লিগনাইটৰ গেছীকৰণৰ লক্ষ্যৰে সংশ্লেষণ গেছ আৰু ইয়াৰ নিম্নগামী সামগ্ৰীৰ উৎপাদনৰ বাবে নতুন পৃষ্ঠীয় কয়লা/লিগনাইট গেছীকৰণ প্ৰকল্পসমূহক উৎসাহিত কৰিবলৈ মুঠ ৩৭,৫০০ কোটি টকাৰ বিত্তীয় ব্যয়।
• উদ্ভিদ আৰু যন্ত্ৰপাতিৰ ব্যয়ৰ সৰ্বাধিক ২০ শতাংশত বিত্তীয় ইনচেণ্টিভ প্ৰদান কৰা হয়।
• এক স্বচ্ছ আৰু প্ৰতিযোগিতামূলক নিলাম প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে বাছনি, এক মূল্যায়ন পৰিকাঠামো বেঞ্চমাৰ্কিং প্ৰকল্পৰ ব্যয়, কয়লা ইনপুট, আৰু সংশ্লেষণ গেছ আউটপুটৰ সৈতে।
• প্ৰকল্পৰ মাইলৰ খুঁটিৰ সৈতে সংযুক্ত চাৰিটা সমান কিস্তিত ইনচেন্টিভ বিতৰণ কৰা হয়।
• যিকোনো একক প্ৰকল্পৰ বাবে বিত্তীয় ইনচেণ্টিভ ৫,০০০কোটি টকা; যিকোনো একক সামগ্ৰীৰ বাবে (সংশ্লেষিত প্ৰাকৃতিক গেছ আৰু ইউৰিয়াৰ বাহিৰে) ৯,০০০ কোটি টকা আৰু যিকোনো একক সংস্থা গোটৰ বাবে সকলো প্ৰকল্পত ১২,০০০ কোটি টকা।
• এই আঁচনিৰ অধীন বাণিজ্যিক কয়লা খনন ব্যৱস্থা বা অন্যান্য কেন্দ্ৰীয়/ৰাজ্য চৰকাৰৰ মন্ত্ৰালয়ৰ আঁচনিৰ অধীনত ইনচেণ্টিভৰ উপৰি ইয়াৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ সীমিত কৰা নহয়।
• আঁচনিখন প্ৰযুক্তি-অজ্ঞেয়বাদী; থলুৱা প্ৰযুক্তি গ্ৰহণক উৎসাহিত কৰা হয়।

কৌশলগত আৰু অৰ্থনৈতিক লাভালাভঃ

• প্ৰত্যাশিত বিনিয়োগ একত্ৰীকৰণঃ ২.৫-৩.০ লাখ কোটি টকা

শক্তি সুৰক্ষা আৰু আমদানি বিকল্পঃ কয়লা সম্পদৰ বৈচিত্ৰপূৰ্ণ ব্যৱহাৰ আৰু এলএনজি, ইউৰিয়া, এমোনিয়া, এমোনিয়াম নাইট্ৰেট, মিথেনল আৰু ধাতৱ কয়লাৰ বিকল্প আমদানি, বিশ্বৰ মূল্যৰ অস্থিৰতা তথা ভূ-ৰাজনৈতিক যোগান শৃংখলাত হোৱা ব্যাঘাতৰ পৰা ভাৰতক সুৰক্ষিত কৰা, আত্মনিৰ্ভৰ ভাৰত আৰু মেক ইন ইণ্ডিয়াৰ উদ্দেশ্যসমূহক আগুৱাই নিয়া।

• নিযুক্তি সৃষ্টিঃ এই আঁচনিখনে কয়লা উৎপাদন কৰা অঞ্চলসমূহৰ ২৫টা প্ৰকল্পত প্ৰায় ৫০,০০০ (প্ৰত্যক্ষ + পৰোক্ষ) চাকৰি সৃষ্টি কৰিব বুলি অনুমান কৰা হৈছে

• চৰকাৰসমূহলৈ ৰাজহঃ কয়লা/লিগনাইটৰ ব্যৱহাৰে আঁচনিখনৰ অধীনত পৰিকল্পনা কৰা ৭৫ নিযুত টন গেছীকৰণৰ পৰা বছৰি ৬,৩০০কোটি টকাৰ সৃষ্টি কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে, লগতে জিএছটি আৰু অন্যান্য কৰসমূহৰ পৰা নিম্নগামী ৰাজহ সৃষ্টি কৰিব।

• প্ৰযুক্তি পৰিৱেশ তন্ত্ৰঃ থলুৱা প্ৰযুক্তিৰ অগ্ৰগতি আৰু বিদেশী ই পি চি ঠিকাদাৰসকলৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস কৰি ভাৰতৰ ঘৰুৱা পৃষ্ঠ কয়লা গেছীকৰণ ক্ষমতাক শক্তিশালী কৰে।

পটভূমিঃ

ভাৰতত বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ কয়লা ভাণ্ডাৰ (~৪০১বিলিয়ন টন) আৰু লিগনাইট ভাণ্ডাৰ (~৪৭বিলিয়ন টন) আছে। দেশৰ শক্তি মিশ্ৰণৰ ৫৫ শতাংশতকৈও অধিক কয়লাৰ পৰিমাণ। গেছীকৰণে কয়লা/লিগনাইটক ‘সংশ্লেষণ গেছ’ (চিনগেছ) লৈ ৰূপান্তৰিত কৰে, যিটো ঘৰুৱাভাৱে ইন্ধন আৰু ৰাসায়নিক পদাৰ্থ উৎপাদনৰ বাবে এক বহুমুখী যোগান, যিয়ে ভাৰতক উচ্চ মূল্যৰ আমদানিৰ বিকল্প হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ সক্ষম কৰে আৰু বিশ্বৰ যোগান ব্যাহত হোৱা তথা মূল্যৰ অস্থিৰতাৰ পৰা নিজকে সুৰক্ষিত কৰে।

মূল প্ৰতিস্থাপনযোগ্য সামগ্ৰী এলএনজি, ইউৰিয়া, এমোনিয়াম নাইট্ৰেট, এমোনিয়া, ধাতৱ কয়লা, মিথেনল, ডিএমই আৰু অন্যান্যৰ বাবে ভাৰতৰ আমদানি বিল ২০২৫ বিত্তীয় বৰ্ষত প্ৰায় ২.৭৭ লাখ কোটি টকা আছিল, যি পশ্চিম এছিয়াত চলি থকা ভূ-ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতিৰ দ্বাৰা আৰু অধিক ক্ষতিৰ সন্মুখীন হৈছে।

ৰাষ্ট্ৰীয় কয়লা গেছীকৰণ মিছন (২০২১) আৰু ২০২৪ বৰ্ষৰ জানুৱাৰীত অনুমোদিত ৮,৫০০ কোটি টকাৰ আঁচনিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি (যাৰ অধীনত ৬,২৩৩ কোটি টকাৰ ৮ টা প্ৰকল্প ৰূপায়ণ হৈ আছে), নতুন আঁচনিখনে উল্লেখযোগ্যভাৱে বৰ্ধিত সমৰ্থনৰ সৈতে এই গতি বৃদ্ধি কৰে।

***

MJPS/MK