પીએમઇન્ડિયા

પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીની અધ્યક્ષતામાં કેન્દ્રીય કેબિનેટે ‘વિકસિત ભારત‘ના રાષ્ટ્રીય વિઝન સાથે સુસંગત નેક્સ્ટ-જનરેશન ગવર્નન્સ ટ્રાન્સફોર્મેશન પહેલ તરીકે કેન્દ્ર પુરસ્કૃત યોજના (CSS) એટલે કે ‘પ્રધાનમંત્રી વિકસિત ગ્રામ સ્વરાજ યોજના‘ (PM VGSY) ને મંજૂરી આપી છે. આ યોજના 2026-27 થી 2030-31 સુધી (સોળમા નાણા પંચના સમયગાળા સાથે સુસંગત) અમલીકરણ માટે મંજૂર કરવામાં આવી છે.

નાણાકીય અસરો:

આ યોજનાનું કુલ વિતરણ રૂ. 7,395.55 કરોડ છે, જેમાં રૂ. 4,869.48 કરોડનો કેન્દ્રીય હિસ્સો અને રૂ. 2,526.07 કરોડનો રાજ્યનો હિસ્સો સામેલ છે.

લાભાર્થીઓની સંખ્યા:

2.55 લાખથી વધુ પંચાયતો અને પરંપરાગત સ્થાનિક સંસ્થાઓના આશરે 32 લાખ ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓ, પંચાયત કર્મચારીઓ અને અન્ય હિતધારકો આ યોજનાના પ્રત્યક્ષ લાભાર્થીઓ બનશે. પ્રત્યેક જાગરૂકતા નિર્માણ કાર્યક્રમ ઓછામાં ઓછા 1 કરોડ નાગરિકો સુધી પહોંચશે.

રોજગાર સર્જન ક્ષમતા સહિતનો મુખ્ય પ્રભાવ:

1. ‘ઈ-ગ્રામ સ્વરાજ‘ (eGramSwaraj) પોર્ટલ પર વાર્ષિક 2.55 લાખ સર્વગ્રાહી ગ્રામ પંચાયત વિકાસ યોજનાઓ (GPDP) તૈયાર કરવામાં સહાય કરવી, જે સહભાગી અને પુરાવા-આધારિત આયોજન દ્વારા ગામડાની પ્રાથમિકતાઓ, સંબંધિત કેન્દ્રીય અને રાજ્ય વિભાગોના હસ્તક્ષેપો તથા ઉપલબ્ધ સંસાધનોને એકસાથે લાવશે.
2. સંબંધિત સરકારી યોજનાઓ અને રાષ્ટ્રીય પહેલોની સમજુતી સુધારવા અને તેમના સ્થાનિક પરિણામોની માહિતગાર ચર્ચાને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે હાલના ડિજિટલ અને આઉટરીચ પ્લેટફોર્મ્સ, ગ્રામ સભાઓ અને અન્ય પંચાયત મંચોનો ઉપયોગ કરીને દરેક સંકલિત જાગરૂકતા કવાયતમાં ઓછામાં ઓછા 1 કરોડ નાગરિકો સુધી પહોંચવું.
3. સર્વગ્રાહી આયોજન, નાગરિકો સાથે સંચાર, સંસાધન સંચાલન અને સ્થાનિક રીતે સંબંધિત ટકાઉ વિકાસ લક્ષ્યો (SDGs) તરફની પ્રગતિ સુધારવા ક્ષમતા નિર્માણ અને ડિજિટલ હેન્ડહોલ્ડિંગ દ્વારા વાર્ષિક આશરે 32 લાખ ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓ, પંચાયત કર્મચારીઓ અને અન્ય હિતધારકોની શાસન ક્ષમતાઓને મજબૂત બનાવવી.
4. ‘ઓડિટ ઓનલાઇન‘ (AuditOnline) દ્વારા વાર્ષિક ધોરણે ઓછામાં ઓછા 2.55 લાખ ઓનલાઇન ઓડિટ પ્લાન તૈયાર કરવા અને સંબંધિત ઓડિટ સમયસર પૂર્ણ કરવા માટે સહાય કરવી. હિસાબી વ્યવસ્થામાં સુધારો, જાહેરમાં વિગતો પ્રદર્શિત કરવા અને પોતાના સ્ત્રોતોથી આવક (OSR) એકત્રિત કરવાની સાથે, આ ઉપલબ્ધ ભંડોળ માટેની જવાબદારી મજબૂત કરશે અને પંચાયતોને વધુ નાણાકીય રીતે આત્મનિર્ભર બનાવવામાં ટેકો આપશે.

આ યોજના હેઠળ કોઈ કાયમી પોસ્ટ્સ ઉભી કરવામાં આવશે નહીં. જોકે, ટેકનિકલ સમર્થન પૂરું પાડવા અને તેના ઉદ્દેશ્યો પ્રાપ્ત કરવા માટે આ યોજના સંસ્થાકીય પદ્ધતિના ભાગરૂપે રાજ્ય, જિલ્લા અને બ્લોક સ્તરે જરૂરિયાત આધારિત કરાર આધારિત માનવ સંસાધનો રોકી શકે છે.

આવરી લેવાયેલા રાજ્યો/જિલ્લાઓ:

આ યોજના તમામ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો સુધી લંબાવવામાં આવશે, જેમાં નોન-પાર્ટ IX વિસ્તારોમાં ગ્રામીણ સ્થાનિક સરકારની સંસ્થાઓ (પરંપરાગત સ્થાનિક સંસ્થાઓ) નો સમાવેશ થાય છે જ્યાં પંચાયતો અસ્તિત્વમાં નથી.

વિગતો:

· તળિયાના સ્તરે રાષ્ટ્રીય પરિવર્તનકારી સુધારાઓનો લાભ લેવાની તક: છેલ્લાં બાર વર્ષોમાં હાથ ધરવામાં આવેલા રાષ્ટ્રીય સુધારાઓ અને સરકારી પહેલોએ ગ્રામીણ અર્થતંત્રોને મજબૂત કરવા, જાહેર સેવાઓમાં સુધારો કરવા અને ગ્રામીણ વિકાસને આગળ વધારવાની તકો ઊભી કરી છે. આ તકોને સાકાર કરવા માટે સુમાહિતગાર ગ્રાઉન્ડ-લેવલ જોડાણ અને સ્થાનિક આયોજનની જરૂર છે. સોળમા નાણા પંચે 2026–27 થી 2030–31 દરમિયાન ગ્રામીણ સ્થાનિક સંસ્થાઓ માટે ગ્રાન્ટમાં આશરે રૂ. 4.35 લાખ કરોડની ભલામણ કરી હોવાથી, પંચાયતો પાસે રાષ્ટ્રીય પ્રાથમિકતાઓ, સરકારી યોજનાઓ, ઉપલબ્ધ સંસાધનો અને સ્થાનિક આકાંક્ષાઓને એકસાથે લાવવાની ક્ષમતા હોવી જરૂરી છે. PM VGSY સર્વગ્રાહી આયોજન, આંતર-વિભાગીય સંકલન, ક્ષમતા નિર્માણ અને ગ્રામ સભાઓ દ્વારા સુમાહિતગાર વિચાર-વિમર્શ દ્વારા આ અભિગમને ટેકો આપશે. આનાથી રાષ્ટ્રીય સ્તરની પહેલો અને ઉન્નત નાણાકીય સંસાધનોને સ્થાનિક રીતે સંબંધિત વિકાસ પરિણામોમાં રૂપાંતરિત કરવામાં મદદ મળશે, જે ‘વિકસિત ભારત‘ને આગળ ધપાવશે.

· સ્થાનિક શાસનના કેન્દ્રો તરીકે ગ્રામ પંચાયતો: પ્રધાનમંત્રી વિકસિત ગ્રામ સ્વરાજ યોજના (PM VGSY) ગ્રામ પંચાયતને સર્વગ્રાહી સ્થાનિક આયોજન અને વિકાસ પહેલોના સંકલનના કેન્દ્રમાં રાખશે. ગામની પ્રાથમિકતાઓ, સંબંધિત સરકારી હસ્તક્ષેપો અને ઉપલબ્ધ સંસાધનોને એકસાથે લાવવા માટે પંચાયતોને સમર્થન આપવામાં આવશે, જેથી તેઓ તળિયાના સ્તરના વિકાસના આધારસ્તંભ તરીકે સેવા આપી શકે. આ યોજના ‘વિકસિત ભારત‘ના વિઝનને ગ્રામીણ સમુદાયોની જરૂરિયાતો અને આકાંક્ષાઓ સાથે જોડશે.

· ગ્રામ પંચાયત સ્તરે સર્વગ્રાહી આયોજન: આ યોજના સર્વગ્રાહી ગ્રામ પંચાયત વિકાસ યોજના (GPDP) તૈયાર કરવા માટે સહયોગ કરવા સંબંધિત તમામ કેન્દ્રીય મંત્રાલયો/વિભાગો અને રાજ્ય સરકારોની આયોજન પ્રક્રિયાઓને એક કોમન ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર લાવશે. આનાથી પંચાયતો અને વિભાગોને તફાવતો ઓળખવામાં, હસ્તક્ષેપોને સુસંગત બનાવવામાં અને કેન્દ્રીય નાણા પંચની ગ્રાન્ટ્સ સહિત ઉપલબ્ધ સંસાધનોનો વધુ સારો ઉપયોગ કરવામાં મદદ મળશે. વ્યક્તિગત યોજનાઓ પહોંચાડવા માટેની હાલની વિભાગીય વ્યવસ્થા ચાલુ રહેશે.

· દરેક ગ્રામ પંચાયતમાં વિકાસનું યુઝર-ફ્રેન્ડલી દ્રશ્ય: ‘ઈ-ગ્રામ સ્વરાજ‘ અને હાલની ‘ઈ-પંચાયત‘ પ્રણાલીઓ પર નિર્માણ કરીને, આ યોજના સરકારી યોજનાઓ, લાભાર્થીઓ, લાભો, સામુદાયિક સંપત્તિઓ અને ઉપલબ્ધ સંસાધનો અંગેની માહિતી એક કોમન ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર લાવશે. આનાથી પંચાયતોને ખામીઓ ઓળખવામાં, સ્થાનિક જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવામાં અને આયોજન, સંકલન તથા દેખરેખમાં સુધારો કરવામાં મદદ મળશે.

· રાષ્ટ્રીય પ્રાથમિકતાઓને સ્થાનિક જરૂરિયાતો સાથે જોડવી: PM VGSY સરકારી યોજનાઓ અને રાષ્ટ્રીય પહેલોને સરળ, સુલભ ભાષામાં સમજાવવા માટે PANCHAM (17 ભારતીય ભાષાઓમાં AI-સક્ષમ, બહુભાષી, ટુ-વે કમ્યુનિકેશન પ્લેટફોર્મ) સહિત હાલના તાલીમ, ડિજિટલ અને આઉટરીચ પ્લેટફોર્મ્સનો ઉપયોગ કરશે. ગ્રામ સભાઓ અને પંચાયત મંચો સામુદાયિક ચર્ચાઓને પ્રોત્સાહિત કરશે, જે રાષ્ટ્રીય પ્રાથમિકતાઓને સ્થાનિક જરૂરિયાતો અને ગ્રામીણ વિકાસના લક્ષ્યો સાથે જોડવામાં મદદ કરશે.

· અભિગમને વ્યવહારમાં લાવવા માટે ક્ષમતા નિર્માણ: ક્ષમતા નિર્માણ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સના વિવેકપૂર્ણ ઉપયોગ, યોજના અને સંસાધનની માહિતીના અર્થઘટન, સર્વગ્રાહી આયોજન અને નાગરિકો સાથેના સંચારને ટેકો આપશે. તે પંચાયતોને ઉપલબ્ધ માહિતી અને વિચાર-વિમર્શને સ્થાનિક રીતે સંબંધિત વિકાસ યોજનાઓ અને આગળની કાર્યવાહીમાં રૂપાંતરિત કરવામાં મદદ કરશે.

· ઉપલબ્ધ સંસાધનોનો પારદર્શક અને કાર્યક્ષમ ઉપયોગ: આ યોજના નાણા પંચની ગ્રાન્ટ્સ અને અન્ય ભંડોળનો અસરકારક ઉપયોગ કરવા, પોતાના સ્ત્રોતોથી આવક (OSR) એકત્રિત કરવા અને ઓનલાઇન એકાઉન્ટિંગ, ઓડિટિંગ તથા જાહેરમાં વિગતો પ્રદર્શિત કરવાનું સુનિશ્ચિત કરવા માટે પંચાયતોની ક્ષમતાને મજબૂત કરશે. આનાથી પારદર્શક સંસાધન ઉપયોગને પ્રોત્સાહન મળશે, સ્થાનિક વિકાસ ખામીઓ દૂર થશે અને જવાબદાર, આત્મનિર્ભર પંચાયતોનો વિકાસ થશે.

અમલીકરણ વ્યૂહરચના:

આ યોજના સંબંધિત રાજ્ય સરકારો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ વહીવટીતંત્રો દ્વારા અમલમાં મુકવામાં આવશે. રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો યોજનાના ઉદ્દેશ્યો અને માર્ગદર્શિકા અનુસાર પ્રવૃત્તિઓ, પ્રાથમિકતાઓ અને જરૂરિયાતો દર્શાવતી વાર્ષિક કાર્ય યોજનાઓ સબમિટ કરશે. નિયુક્ત કેન્દ્રીય સક્ષમ સમિતિ લાગુ પડતી પ્રક્રિયાઓ અને ધોરણો અનુસાર આ યોજનાઓનું મૂલ્યાંકન કરશે અને મંજૂરી આપશે. કેન્દ્ર સરકાર અને રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો સંકલન, તકનીકી સહાય, દેખરેખ અને સમીક્ષા દ્વારા સમર્થિત પોતપોતાના જવાબદારીના ક્ષેત્રોમાં પ્રવૃત્તિઓ હાથ ધરશે. હાલની સંસ્થાકીય, ક્ષમતા નિર્માણ, ડિજિટલ અને સંચાર પ્રણાલીઓ તળિયાના સ્તરે અમલીકરણને ટેકો આપશે.

SM/BS/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964@gmail.com [ 0KB ]