પીએમઇન્ડિયા

પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીની અધ્યક્ષતામાં કેન્દ્રીય કેબિનેટે આજે નાણાકીય વર્ષ 2026-27 થી નાણાકીય વર્ષ 2030-31 સુધીના સમયગાળા માટે ₹4,371.10 કરોડના ખર્ચ (outlay) સાથે ‘વિકસિત ભારત ઇનિશિયેટિવ ફોર સ્ટેટિસ્ટિકલ ટ્રાન્સફોર્મેશન, એનાલિટિક્સ એન્ડ રિસર્ચ (VISTAR)’ યોજનાને મંજૂરી આપી છે.

વિકસિત ભારત 2047 ના કેન્દ્રીય ઉદ્દેશ્ય સાથે સંરેખિત થઈને, VISTAR યોજના સુધારેલી સમયબદ્ધતા, ડેટાની ગ્રેન્યુલેરિટી (સૂક્ષ્મતા), સુમેળ સાધેલા અને AI સક્ષમ ડેટાસેટ્સ સાથે આંતર-કાર્યક્ષમતા માટે એક ગતિશીલ, રીઅલ-ટાઇમ અને ભવિષ્ય માટે તૈયાર સત્તાવાર આંકડાકીય આર્કિટેક્ચર સ્થાપિત કરવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે.

VISTAR યોજના તાત્કાલિક નીતિગત જરૂરિયાતોના આધારે સંસાધનોને ગતિશીલ રીતે ફાળવવાની વ્યૂહાત્મક લવચીકતા પૂરી પાડે છે, જે મોટા પાયે સર્વેક્ષણ અમલીકરણ, પદ્ધતિસરના સંશોધન, ડિજિટલ ટ્રાન્સફોર્મેશન અને રાષ્ટ્રીય ડેટા ગવર્નન્સ માટે સર્વગ્રાહી અભિગમને પ્રોત્સાહિત કરે છે. VISTAR યોજના MoSPI ની તમામ આંકડાકીય અને ડેટા મેનેજમેન્ટ પ્રવૃત્તિઓને આવરી લેશે અને તે દેશની સત્તાવાર આંકડાકીય પ્રણાલીને અપગ્રેડ કરવામાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવશે. VISTAR યોજનાના ત્રણ ઘટકો નીચે મુજબ છે:

ઘટક 1: વ્યાપક આંકડાકીય કામગીરી અને ઇકોસિસ્ટમનું સશક્તિકરણ

 ઘટક 2: આંકડાકીય સશક્તિકરણ માટે સમર્થન

ઘટક 3: આર્થિક ગણતરી

વ્યાપક આંકડાકીય કામગીરી અને ઇકોસિસ્ટમના સશક્તિકરણ ઘટક હેઠળ, MoSPI 16મા નાણાં પંચના ચક્ર દરમિયાન 59 સર્વેક્ષણો હાથ ધરવાનો પ્રસ્તાવ મૂકે છે, જે અગાઉ હાથ ધરવામાં આવેલા 43 મુખ્ય સર્વેક્ષણોની સરખામણીમાં વધુ છે, જે વિવિધ ક્ષેત્રોમાં મહત્વપૂર્ણ ડેટા ગેપ્સને પૂરા કરવા માટે સંભવિતપણે મદદ કરશે, જેથી નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયામાં સુધારો થશે અને સમયસર તથા લક્ષિત નીતિગત હસ્તક્ષેપ સક્ષમ બનશે. આ ઉપરાંત, ટેકનોલોજી સક્ષમ ડેટા એકત્રીકરણ અને વપરાશકર્તા-કેન્દ્રિત પ્રસારમાં તાજેતરના ડિજિટલ ટ્રાન્સફોર્મેશનના આધારે, MoSPI આંકડાકીય પ્રક્રિયાઓના એન્ડ-ટુ-એન્ડ ડિજિટાઇઝેશન પર અને મુખ્યત્વે ડેટા પ્રોસેસિંગ, વેલિડેશન અને વિશ્લેષણ માટે નિયમિત વર્કફ્લોમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અને મશીન લર્નિંગને સમાવિષ્ટ કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે.

MoSPI હેડલાઇન ઇન્ડેક્સ ઓફ સર્વિસિસ પ્રોડક્શન, ઇન્ડેક્સ ઓફ અનઇનકોર્પોરેટેડ સેક્ટર એન્ટરપ્રાઇઝિસ સહિત નવા મેટ્રિક્સ રિલીઝ કરવાનું આયોજન કરી રહ્યું છે. MoSPI સંગઠનાત્મક તફાવતોને દૂર કરવા અને પ્રોગ્રામ ટાર્ગેટિંગમાં સુધારો કરવા, પુનરાવર્તન ઘટાડવા અને સરકારી સ્તરો પર AI-સંચાલિત નિર્ણય પ્રક્રિયાનો માર્ગ મોકળો કરવા માટે ડેટા કેટાલોગિંગ, મશીન રીડિબિલિટી, ઇન્ટરોપરેબિલિટી, શેરિંગ પ્રોટોકોલ્સ અને પ્રાઇવસી બાય ડિઝાઇન વગેરે જેવા ડેટા હાર્મોનાઇઝેશનના પાયાના સ્તંભો પર કામ કરશે. મોબાઇલ ફોન, સ્કેનર અને ઇ-કોમર્સ ડેટા જેવા વૈકલ્પિક સ્ત્રોતોને મુખ્ય પ્રવાહમાં લાવીને, MoSPI નો ઉદ્દેશ્ય પરંપરાગત સર્વેક્ષણોના પૂરક બનવા, ઉત્તરદાતાઓ પરનો બોજ ઘટાડવા, ડેટા ગેપ્સ પૂરા કરવા અને પુરાવા-આધારિત નીતિ નિર્માણને મજબૂત કરવાનો છે. વધુમાં, MoSPI વિદ્યાર્થીઓ માટે ઇન્ટર્નશિપ યોજના અને શૈક્ષણિક તથા સંશોધન સંસ્થાઓના સંશોધન પ્રસ્તાવ દ્વારા યુવાનો અને સંશોધકો માટે ક્ષમતા નિર્માણ અને ઉન્નત તકો સુનિશ્ચિત કરશે.

આંકડાકીય સશક્તિકરણ માટે સમર્થન (SSS) ઘટક હેઠળ, પુનઃડિઝાઇન કરાયેલા, ડિલિવરેબલ-લિંક્ડ ફ્રેમવર્ક (SSS 2.0) દ્વારા રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની આંકડાકીય ક્ષમતાઓને રૂપાંતરિત કરવા માટે રાજ્ય/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ સરકારોને ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવશે. આ દ્રષ્ટિકોણ જિલ્લા અને અન્ય વિભાજિત સ્તરો પર ઉચ્ચ-ગુણવત્તા ધરાવતો, ગ્રેન્યુલર ડેટા જનરેટ કરવા માટે રાજ્ય-સ્તરની ક્ષમતાના નિર્માણ, સ્વદેશી ડેટા પ્રોસેસિંગ ક્ષમતાઓ વિકસાવવા અને સ્થાનીકૃત નીતિ નિર્માણમાં ડેટા યુઝ કેસોને સમાવિષ્ટ કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. MoSPI ફ્લેગશિપ રાષ્ટ્રીય સર્વેક્ષણોમાં (દા.ત., PLFS, HCES, ASUSE) તેમજ રાજ્ય/જિલ્લા સ્તરના જીડીપી અને રાજ્ય સ્તરના IIP ના સંકલનમાં જિલ્લા-સ્તરના અંદાજો અને દસ લાખથી વધુ વસ્તી ધરાવતા શહેર-સ્તરના અંદાજોના નિર્માણને વધારવા માટે તકનીકી સમર્થન પૂરું પાડશે.

આર્થિક ગણતરી (EC) ઘટક હેઠળ, MoSPI રાજ્યો / કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના સહયોગથી 8મી આર્થિક ગણતરી (EC) હાથ ધરશે જે ગ્રામ પંચાયત અને વોર્ડ સ્તર સુધીના તમામ બિન-ખેતી વિષયક સાહસો અને તેમાં રાખવામાં આવેલા કામદારોની સટીક ડેટા અને પ્રવૃત્તિ વિગતો પૂરી પાડશે, જે અર્થતંત્રના અસંગઠિત ક્ષેત્રનું મૂલ્યાંકન પૂરું પાડશે અને લક્ષિત એન્ટરપ્રાઇઝ સર્વેક્ષણો અને વ્યૂહાત્મક હસ્તક્ષેપોને સુવિધાયુક્ત બનાવવા રાષ્ટ્રીય સ્ટેટિસ્ટિકલ બિઝનેસ રજિસ્ટર (SBR) વિકસાવવા માટે પાયા તરીકે સેવા આપશે. આર્થિક ગણતરીનો ડેટા રાષ્ટ્રીય અને ઉપ-રાષ્ટ્રીય સ્તરે આયોજકો અને નીતિ ઘડવૈયાઓ માટે અત્યંત ઉપયોગી થશે, જે ગ્રોસ ડોમેસ્ટિક પ્રોડક્ટ (GDP)માં અસંગઠિત ક્ષેત્રના યોગદાનનો અંદાજ લગાવવાનો માર્ગ મોકળો કરશે.

SM/DK/JD