પીએમઇન્ડિયા

પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીની અધ્યક્ષતામાં કેન્દ્રીય કેબિનેટે નાણાકીય વર્ષ 2026-27થી નાણાકીય વર્ષ 2030-31 સુધીના સમયગાળા માટે ₹14,500 કરોડના કુલ નાણાકીય ટેકા સાથે ગ્રિડ-સ્કેલ એનર્જી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ્સના વિકાસ માટે વાયબિલિટી ગેપ ફંડિંગ (VGF) યોજનાને મંજૂરી આપી છે. આ યોજનાનો ઉદ્દેશ્ય દેશભરમાં હજુ કાર્યરત થવાની બાકી હોય તેવી 92 GWhની એનર્જી સ્ટોરેજ ક્ષમતાના વિકાસને સમર્થન આપવાનો છે. આ યોજના દેશમાં વર્તમાન ગ્રિડ સ્કેલ એનર્જી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ ક્ષમતાના 170% જેટલી નવી ક્ષમતાઓ ઊભી કરવામાં મદદ કરશે અને 2031-32 સુધીમાં 411 GWhની જરૂરી ગ્રિડ સ્કેલ ESS ક્ષમતા હાંસલ કરવામાં સહાયક બનશે.

આ યોજના ભારતના વીજ ક્ષેત્રના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને મજબૂત કરવા, અક્ષય ઊર્જાના મોટા પાયે એકીકરણને સુવિધાજનક બનાવવા અને વિશ્વસનીય, પરવડે તેવા તથા ચોવીસ કલાક સતત વીજ પુરવઠાને સુનિશ્ચિત કરવા તરફનું એક મહત્વપૂર્ણ પગલું દર્શાવે છે. તે બેટરી એનર્જી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ્સના સ્થાનિક ઉત્પાદનને પણ પ્રોત્સાહન આપશે, આયાત નિર્ભરતા ઘટાડશે અને દેશની લાંબા ગાળાની ઊર્જા સુરક્ષામાં વધારો કરશે.

આ યોજના હેઠળ ₹97,600 કરોડના કુલ અંદાજિત રોકાણ સાથે 60 GWh ની હાઇડ્રો પમ્પ્ડ સ્ટોરેજ પ્લાન્ટ (PSP) ક્ષમતા, 30 GWh ની બેટરી એનર્જી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ (BESS) ક્ષમતા અને વૈકલ્પિક એનર્જી સ્ટોરેજ ટેકનોલોજી દ્વારા 2 GWh ક્ષમતાના વિકાસની પરિકલ્પના કરવામાં આવી છે. VGF સમર્થન આ પ્રોજેક્ટ્સની નાણાકીય વ્યવહાર્યતા સુધારવામાં અને દેશમાં મોટા પાયે એનર્જી સ્ટોરેજ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની તૈનાતીને ઝડપી બનાવવામાં મદદ કરશે.

એનર્જી સ્ટોરેજ ક્ષમતા ટેરિફ-આધારિત સ્પર્ધાત્મક બોલી પ્રક્રિયા દ્વારા ફાળવવામાં આવશે. જાહેર અને ખાનગી ક્ષેત્રની વીજ વિતરણ કંપનીઓ BESS અને હાઇડ્રો PSP પ્રોજેક્ટ્સ માટે VGF સમર્થન માટે પાત્ર બનશે, જ્યારે વૈકલ્પિક એનર્જી સ્ટોરેજ ટેકનોલોજી પર આધારિત પ્રોજેક્ટ્સ જાહેર અને ખાનગી ક્ષેત્રની સંસ્થાઓ દ્વારા અમલમાં મૂકવામાં આવશે.

આ યોજનાનો એક મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય માગ-પક્ષના નાણાકીય સમર્થન દ્વારા ભારતના સ્થાનિક એનર્જી સ્ટોરેજ મેન્યુફેક્ચરિંગ ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત કરવાનો અને આયાતી ઘટકો પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો છે. સ્વદેશી ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે, BESS પ્રોજેક્ટ્સ 40% ની ન્યૂનતમ ડોમેસ્ટિક કન્ટેન્ટ રિક્વાયરમેન્ટ (DCR) ને આધીન રહેશે. આ આવશ્યકતા સ્થાનિક ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહિત કરશે, ભારતીય ઉદ્યોગ માટે તકો ઊભી કરશે અને બેટરી ઉત્પાદન માટેની હાલની પુરવઠા-પક્ષના પૂરક આકર્ષણોને વધુ મજબૂત કરશે.

આ યોજના એક લવચીક, સ્થિતિસ્થાપક અને ભવિષ્ય માટે તૈયાર વીજળી પ્રણાલીના નિર્માણ તરફ એક મહત્વપૂર્ણ હસ્તક્ષેપનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. ગ્રિડ-સ્કેલ એનર્જી સ્ટોરેજની તૈનાતીને ઝડપી બનાવીને, તે અક્ષય ઊર્જાના વધુ ઉપયોગને સુવિધાજનક બનાવશે, અક્ષય ઊર્જા ઉત્પાદનની પરિવર્તનશીલતાને સંબોધિત કરશે અને ચોવીસ કલાક સતત વીજ પુરવઠાના સંતુલનને પહોંચી વળવા માટે પરંપરાગત ઉત્પાદન પરની નિર્ભરતા ઘટાડશે. આ પહેલ ગ્રિડની સ્થિરતા મજબૂત કરશે, અક્ષય ઊર્જા એકીકરણમાં સુધારો કરશે, સ્થાનિક ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહિત કરશે અને ભારતની ઊર્જા સુરક્ષા વધારશે, જ્યારે આત્મનિર્ભર ભારત અને વિકસિત ભારતના દ્રષ્ટિકોણને આગળ ધપાવશે.

SM/IJ/JD