પીએમઇન્ડિયા

પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ આજે કિસાન તક ભારત કૃષિ સંમેલન 2026માં ભાગ લીધો હતો. દેશભરમાંથી આવેલા કૃષિ વૈજ્ઞાનિકો, કૃષિ-ઉદ્યોગસાહસિકો અને ખેડૂતોની ઉપસ્થિતિમાં આ પ્રસંગે સભાને સંબોધતા પ્રધાનમંત્રીએ સ્વચ્છતા અભિયાનમાં અગાઉના ઉત્સાહી યોગદાન બદલ અને આ નવીન કિસાન મેળાના આયોજન માટે બે પૂરા દિવસ સમર્પિત કરવા બદલ મીડિયા જૂથની પ્રશંસા કરી હતી.

દીપાવલીના થોડા દિવસો પછી અને હાલમાં ચાલી રહેલા છઠ મહાપર્વ દરમિયાન, જે કૃષિ જીવનમાં ઊંડાણપૂર્વક વણાયેલું છે, તેવા ઉત્સવના વાતાવરણ વચ્ચે આ સંમેલન યોજાઈ રહ્યું છે તેની નોંધ લેતા પ્રધાનમંત્રીએ નિર્દેશ કર્યો હતો કે બિહુ, પોંગલ, ઓણમ, વૈશાખી, સરહુલ અને પોલા જેવા મુખ્ય ભારતીય તહેવારો આંતરિક રીતે ખેતી સાથે જોડાયેલા છે. “એટલે કે, કૃષિ અને ખેતી એ આપણી સંસ્કૃતિ, આપણી પરંપરા અને આપણા સામાજિક જીવનનો પાયો છે,” તેમ પ્રધાનમંત્રી મોદીએ જણાવ્યું હતું.

વિકસિત ભારત માટે જરૂરી રાષ્ટ્રીય શક્તિની સપ્તધારા પરના તેમના લાલ કિલ્લાના સંબોધનને યાદ કરતા, જેમાં કૃષિ એક પ્રાથમિક સ્તંભ તરીકે કાર્ય કરે છે, પ્રધાનમંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે આવા ખેડૂત સંમેલનોનું મહત્ત્વ અનેકગણું વધી ગયું છે કારણ કે રાષ્ટ્રીય વિકાસ સીધો કૃષિ આધુનિકીકરણ પર નિર્ભર છે. કૃષિનો વિકાસ કર્યા વિના, ખેતીને વધુ સ્માર્ટ બનાવ્યા વિના અને ખેડૂતને સશક્ત બનાવ્યા વિના વિકસિત ભારતનું નિર્માણ કરવું બિલકુલ શક્ય નથી.

વ્યાપકપણે ચર્ચાયેલા વિશ્વ બેંકના અભ્યાસ દ્વારા કૃષિ વિકાસ અને રાષ્ટ્રીય પ્રગતિ વચ્ચેના ગાઢ સંબંધને સમજાવતા, જે દર્શાવે છે કે માત્ર 12 થી 13 વર્ષમાં 50 કરોડ ભારતીયો ગરીબીમાંથી બહાર આવ્યા છે અને નાના ખેડૂતો તથા ખેતમજૂરોમાં ગ્રામીણ ગરીબીમાં તીવ્ર ઘટાડો થયો છે, પ્રધાનમંત્રીએ તે વાત પર ભાર આપ્યો હતો કે, આ સમયગાળો આઝાદી પછી પ્રથમ દાયકા માટે ભારતના કૃષિ ક્ષેત્રે 4 ટકાથી વધુનો સરેરાશ વિકાસ દર હાંસલ કરવા સાથે સુસંગત હતો.

ખેડૂતો અને કૃષિ નિષ્ણાતો સતત નીતિગત અને પદ્ધતિગત ઉત્ક્રાંતિની આવશ્યકતાને સમજે છે તેવું અવલોકન કરતા પ્રધાનમંત્રીએ નિર્દેશ કર્યો હતો કે સમય જતાં વૈશ્વિક બજારો, આહારની આદતો, હવામાનની પેટર્ન અને ટેકનોલોજીમાં ફેરફાર થતા ખેડૂતોને નવેસરથી સશક્ત બનાવવાની જરૂર હતી. શ્રી મોદીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું, “માત્ર અનાજના ભંડારો ભરવા પૂરતા નથી.” 

વૈશ્વિક કૃષિ પરિવર્તનની ગતિ સાથે તાલ મિલાવવા અને 4 લાખ કરોડ રૂપિયાથી વધુની વાર્ષિક કૃષિ નિકાસ દ્વારા ખેડૂતોની આવક વધારવા માટે છેલ્લા એક દાયકામાં લેવામાં આવેલા પગલાં પર પ્રકાશ પાડતા પ્રધાનમંત્રીએ નોંધ્યું હતું કે ભારત હવે દૂધ, કઠોળ, શણ, ચોખા અને બાજરીના ઉત્પાદનમાં વિશ્વમાં પ્રથમ ક્રમે છે, અને ઘઉં, કપાસ, ફળો, શાકભાજી અને માછલીના ઉત્પાદનમાં વિશ્વમાં બીજા ક્રમે છે. આ માત્ર થોડા આંકડા નથી, તે દર્શાવે છે કે ભારતના ખેડૂતોની ક્ષમતા કેટલી વધી છે.

ખેડૂતોની સમૃદ્ધિ માટે ઘઉં, ચોખા અને શેરડી પરની પરંપરાગત નિર્ભરતાથી આગળ વધવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકતા પ્રધાનમંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે સરકાર પાક વૈવિધ્યકરણ અને સંલગ્ન કૃષિ પ્રવૃત્તિઓને સક્રિયપણે પ્રોત્સાહન આપી રહી છે.

હરિયાળી ક્રાંતિ દ્વારા ખાદ્યાન્ન આત્મનિર્ભરતા હાંસલ કરવાથી લઈને શ્વેત ક્રાંતિ દ્વારા વિશ્વના ટોચના દૂધ ઉત્પાદક બનવા સુધીની ભારતની કૃષિ સફરને ટાંકતા પ્રધાનમંત્રીએ બહુવિધ ક્ષેત્રોમાં છેલ્લા એક દાયકાના ઝડપી વિસ્તરણની વિગતો આપી હતી, જેમાં દૂધ ઉત્પાદનમાં લગભગ 70 ટકાનો વધારો, ઈંડાના ઉત્પાદનમાં લગભગ 90 ટકાનો ઉછાળો, બ્લૂ રિવોલ્યુશન હેઠળ માછલીના ઉત્પાદનમાં બમણાથી વધુ વધારો, સ્વીટ રિવોલ્યુશન હેઠળ મધનું ઉત્પાદન લગભગ 80,000 ટનથી વધીને 1.5 લાખ ટન થવું અને બાગાયતી ઉત્પાદન 280 મિલિયન ટનથી વધીને 350 મિલિયન ટનથી વધુ થવાનો સમાવેશ થાય છે. “આજે મેં તમને એવા આંકડા આપ્યા છે જે દર્શાવે છે કે આ યાત્રા હવે ખૂબ જ ભવ્ય રીતે આગળ વધી રહી છે,” તેમ પ્રધાનમંત્રી મોદીએ નોંધ્યું હતું.

એક વ્યાપક વિઝન હેઠળ આ વિવિધ કૃષિ ક્રાંતિઓને એકીકૃત કરવાથી ભવિષ્યની ખેતી માટે આવશ્યક બહુવિધ આવકના સ્ત્રોતો ઊભા થાય છે તે સમજાવતા, પ્રધાનમંત્રીએ PM KUSUM યોજના હેઠળ સૌર ઊર્જા ક્રાંતિ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો, જેણે વીજળીના બિલ ઘટાડવા અને ખેડૂતોને તેમના ખેતરોમાં સૌર ઊર્જા ઉત્પન્ન કરીને આવક મેળવવા સક્ષમ બનાવવા માટે લગભગ 12 લાખ સોલાર પંપ પૂરા પાડ્યા છે. આ ક્રાંતિએ દેશના અન્નદાતાને ઊર્જાદાતામાં ફેરવી દીધા છે, અને ખેતીમાં ઉત્પાદનની સાથે સાથે, અમે ઉત્પાદકતા અને ખેડૂતના નફા પર પણ ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે.

સરકારના વડા તરીકે તાજેતરમાં પૂર્ણ થયેલા તેમના 25 વર્ષ અને ભવ્ય કૃષિ મહોત્સવો દ્વારા કૃષિને આધુનિક બનાવવા માટે ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી તરીકેના તેમના સતત પ્રયાસોને યાદ કરતા, પ્રધાનમંત્રીએ વર્ણન કર્યું હતું કે કેવી રીતે સેંકડો કૃષિ વૈજ્ઞાનિકો અને નિષ્ણાતોએ 40 થી 45 ડિગ્રી ગરમીમાં ગામડાઓમાં પ્રવાસ કરીને ખેતરની માટીની તપાસ કરી, પાણીની ઉપલબ્ધતાનું મૂલ્યાંકન કર્યું અને ખેડૂતોને યોગ્ય પાક અને પદ્ધતિઓ અંગે સલાહ આપી. અમે લેબ ટુ લેન્ડની વિભાવના સાથે આગળ વધ્યા, એ સુનિશ્ચિત કર્યું કે વૈજ્ઞાનિકોની પ્રયોગશાળાઓમાં રહેલું જ્ઞાન સીધું ખેડૂતના ખેતર સુધી પહોંચે અને ગુજરાતના ખેડૂતોને આનાથી મોટો ફાયદો થયો.

ગુજરાતમાં તેમનો શાસનનો અનુભવ રાષ્ટ્રીય સ્તરે અમૂલ્ય સાબિત થયો હોવાનું જણાવતા, પ્રધાનમંત્રીએ નોંધ્યું હતું કે સમગ્ર ભારતમાં માટી પરીક્ષણ પ્રયોગશાળાઓની સંખ્યા 2014માં થોડા સોથી વધીને આજે 725 થી વધુ કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્રોની સાથે 8,400 થી વધુ થઈ ગઈ છે, જ્યારે ફૂટ એન્ડ માઉથ ડિસીઝ સામેના મોટા પાયે રસીકરણ અભિયાન દ્વારા પશુધનના સ્વાસ્થ્યને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી છે. શ્રી મોદીએ નોંધ્યું હતું કે, “પશુધનને ફૂટ એન્ડ માઉથ ડિસીઝથી બચાવવા માટે, 8 કરોડથી વધુ ખેડૂતોના પશુધનને મફત રસી આપવામાં આવી છે.” 

ગ્રામીણ ભારત અદ્યતન ટેકનોલોજી અપનાવી શકતું નથી તેવી જૂની માનસિકતાને પડકારતા પ્રધાનમંત્રીએ નિર્દેશ કર્યો હતો કે નમો ડ્રોન દીદીઓએ ખાતર અને જંતુનાશકોનો છંટકાવ કરવા માટે કુશળતાપૂર્વક ડ્રોન ચલાવીને શંકા કરનારાઓને ખોટા સાબિત કર્યા છે. હવે તેના ઉપયોગનો વ્યાપ પણ વધારવામાં આવી રહ્યો છે.

ભારતીય કૃષિમાં એન્જિનિયરિંગની વિસ્તરતી ભૂમિકા પર પ્રકાશ પાડતા, કારણ કે વૈજ્ઞાનિકો, એન્જિનિયરો અને યુવાનો ખર્ચ ઘટાડતી વાવણી અને લણણીની મશીનરીની સાથે સાથે સસ્તા, સેન્સર-આધારિત અને AI-સજ્જ સાધનો વિકસાવવા માટે સહયોગ કરી રહ્યા છે જે નાનામાં નાના ખેડૂતોને પણ સચોટ ડેટા પૂરો પાડે છે, પ્રધાનમંત્રીએ કૃષિ-એન્જિનિયરિંગ અને કૃષિ-સ્ટાર્ટઅપ્સની સમૃદ્ધ ઇકોસિસ્ટમમાં ખેતર-સ્તરના મૂલ્યવર્ધન અને અન્નદાતાઓને કૃષિ-ઉદ્યોગસાહસિકોમાં રૂપાંતરિત કરવાના પ્રયાસો પર ભાર મૂક્યો હતો. શ્રી મોદીએ નોંધ્યું હતું, “તાજેતરના વર્ષોમાં, નાના ખેડૂતોએ સરકાર સાથે મળીને 10,000 FPOsનું વિશાળ નેટવર્ક બનાવ્યું છે, જે નાના ખેડૂતોના જૂથોને મૂલ્ય નિર્માતા બનાવી રહ્યું છે અને તેમને ફૂડ પ્રોસેસિંગ અને નિકાસ બજારો સાથે જોડી રહ્યું છે.”

ખેતી ખેડૂતો પર બોજ ન બને તે સુનિશ્ચિત કરવાની સરકારની સ્પષ્ટ નીતિ અને ઇરાદા પર ભાર મૂકતા પ્રધાનમંત્રીએ નિર્દેશ કર્યો હતો કે ઈરાન અને ખાડી ક્ષેત્રમાં ચાલી રહેલા યુદ્ધને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવમાં વધારો થયો હોવા છતાં ભારતે સસ્તા ખાતર પૂરા પાડવા માટે છેલ્લા 12 વર્ષમાં 16 લાખ કરોડ રૂપિયા ખર્ચ્યા છે. DAP ખાતરની એક થેલી જેની કિંમત 5,000 રૂપિયા છે તે ભારતના ખેડૂતોને 1,300 રૂપિયામાં ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવી રહી છે, અને યુરિયાની એક થેલી જેની કિંમત આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં 3,000 રૂપિયા છે તે 300 રૂપિયાથી ઓછી કિંમતે આપવામાં આવી રહી છે.

પશ્ચિમ એશિયાના વધતા યુદ્ધને કારણે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ અઠવાડિયામાં જ બેરલ દીઠ 70 ડોલરથી વધીને 122 ડોલર થઈ ગયા અને ડીઝલના ભાવમાં લિટર દીઠ ઓછામાં ઓછા 50 રૂપિયાનો વધારો કરવાનું દબાણ સર્જાયું જ્યારે પડોશી દેશોએ ઇંધણના દરમાં 40 થી 50 ટકાનો વધારો કર્યો ત્યારે સરકારે ખેડૂતોને કેવી રીતે રક્ષણ આપ્યું તે અંગેનો એક વિશેષ ખુલાસો શેર કરતા પ્રધાનમંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે સરકારે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારનો આંચકો નાગરિકો અને ખેડૂતો પર નાખવાનો ઇનકાર કર્યો હતો, અને દર મહિને 14,000 કરોડ રૂપિયાના ખર્ચે 43 રૂપિયા પ્રતિ લિટરનો બોજ પોતે ઉઠાવીને ડીઝલમાં માત્ર 7 રૂપિયા પ્રતિ લિટરનો વધારો કર્યો હતો. જ્યારે દેશના ખેડૂતોનું હિત સર્વોપરી હોય અને જ્યારે નાગરિક દેવો ભવની ભાવના હોય, ત્યારે આવા સંવેદનશીલ નિર્ણયો લેવામાં આવે છે.

તાજેતરના વર્ષોમાં ભારતીય ખેડૂતોની સ્મારક સિદ્ધિઓને સ્વીકારીને અને સમૃદ્ધ ખેડૂતો, સમૃદ્ધ ગામડાઓ અને આધુનિક, નફાકારક કૃષિ સાથે વિકસિત ભારતના નિર્માણ માટે વધુ મોટા પ્રયાસો કરવા આહ્વાન કરીને તેમના સંબોધનનું સમાપન કરતા પ્રધાનમંત્રીએ શુભેચ્છાઓ પાઠવી. ઉપરાંત, વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો કે સંમેલનમાં થયેલી ચર્ચાઓ રાષ્ટ્રને લાભ કરશે. શ્રી મોદીએ પુષ્ટિ કરી હતી કે, “અહીંથી જે વધુ સારા સૂચનો અને ઉકેલો સામે આવ્યા છે, સરકાર તેના પર પણ કામ કરશે.” 

Speaking at the Bharat Agriculture Conference. @IndiaToday @aajtak https://t.co/zSM5kaRsvi

— Narendra Modi (@narendramodi) November 12, 2026

Agricultural development, smarter farming and farmer empowerment are key to building a Viksit Bharat. https://t.co/NWTi6lnlww

— PMO India (@PMOIndia) November 12, 2026

Annadatas are becoming Urjadatas. https://t.co/LviAj1ttmG

— PMO India (@PMOIndia) November 12, 2026

From Lab to Land. https://t.co/7eR74emO2n

— PMO India (@PMOIndia) November 12, 2026

Namo Drone Didis are demonstrating how advanced technology can be effectively used in villages. https://t.co/ASbNPzrbvu

— PMO India (@PMOIndia) November 12, 2026

India offers growing opportunities in everything from agri-engineering to agri-startups. The focus is on empowering farmers to become agricultural entrepreneurs. https://t.co/Cr5OuKvPuu

— PMO India (@PMOIndia) November 12, 2026

SM/BS/JT

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964@gmail.com [ 0KB ]