પીએમઇન્ડિયા

પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ આજે નવી દિલ્હીના ભારત મંડપમ ખાતે ભારત રિન્યુએબલ એનર્જી સમિટ એન્ડ એક્સ્પો 2026નું ઉદ્ઘાટન કર્યું હતું. ભારત અને વિદેશના ઉદ્યોગના અગ્રણીઓ, રોકાણકારો, સ્ટાર્ટઅપ પ્રતિનિધિઓ અને વરિષ્ઠ અધિકારીઓની સભાને સંબોધતા પ્રધાનમંત્રીએ નોંધ્યું હતું કે આ વર્ષની સમિટ વૈશ્વિક ઊર્જા આંચકાઓથી પ્રભાવિત વિશેષ પરિસ્થિતિઓ વચ્ચે યોજાઈ રહી છે જેણે દૈનિક જીવન અને રાષ્ટ્રીય વિકાસમાં અક્ષય ઊર્જાના મહત્વપૂર્ણ મહત્વ પર ભાર મૂક્યો છે. તેમણે નિર્દેશ કર્યો હતો કે આ વર્ષના કાર્યક્રમનો વ્યાપ અપવાદરૂપ રીતે વ્યાપક છે કારણ કે તે ઇન્ટરનેશનલ સોલર એલાયન્સની નવમી એસેમ્બલી સાથે યોજાઈ રહ્યો છે અને તેમાં ગ્રીન હાઇડ્રોજન પરની ચોથી પરિષદના પ્રતિનિધિઓ સામેલ છે.

કોરોના મહામારીથી લઈને ચાલી રહેલા પશ્ચિમ એશિયા સંકટ સુધીની અભૂતપૂર્વ વિક્ષેપોનો વૈશ્વિક અર્થતંત્ર સામનો કરી રહ્યું છે તેવું અવલોકન કરતા, પ્રધાનમંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે 140 કરોડ ભારતીયો ગૌરવ અનુભવે છે કે ઉચ્ચ આર્થિક વિકાસ જાળવી રાખીને દેશ આ અશાંતિનું સંચાલન કરવામાં કેટલો અસરકારક રહ્યો છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે દસ વર્ષના સતત સ્થાનિક રોકાણ અને સ્વચ્છ ઊર્જામાં પદ્ધતિસરના સુધારાએ દેશને ગંભીર બાહ્ય આંચકાઓથી સુરક્ષિત રાખ્યો છે. “જો ભારતે સ્વચ્છ ઊર્જામાં રોકાણ ન કર્યું હોત અને છેલ્લા દાયકામાં આના માટે નવી પ્રણાલીઓ ન બનાવી હોત, તો આપણું સંકટ બાકીના વિશ્વ કરતાં ઘણું ગંભીર હોઈ શકત,” પ્રધાનમંત્રી મોદીએ નોંધ્યું હતું.

તાજેતરના વૈશ્વિક વિક્ષેપોએ ઊર્જા સુરક્ષા અને આર્થિક સુરક્ષા વચ્ચે સીધો સંબંધ દર્શાવ્યો છે તેવું જણાવતા, પ્રધાનમંત્રીએ ચેતવણી આપી હતી કે અશ્મિભૂત બળતણ પર સતત અતિશય નિર્ભરતા વિશ્વ અર્થતંત્રને વારંવાર ખોરવી નાખશે કારણ કે અશ્મિભૂત ભંડાર મર્યાદિત છે અને થોડા પ્રદેશોમાં કેન્દ્રિત છે. તેમણે આ નબળાઈની સરખામણી સ્વચ્છ ઊર્જાની અસીમ, સાર્વત્રિક રીતે સુલભ ક્ષમતા સાથે કરી હતી. “અને આપણે બધા જાણીએ છીએ કે, ઊર્જા સુરક્ષાનું ભવિષ્ય સ્વચ્છ ઊર્જામાં રહેલું છે,” શ્રી મોદીએ દ્રઢપણે જણાવ્યું હતું.

ભારતની 12-વર્ષની સ્વચ્છ ઊર્જાની સફરને વચનો, ઉત્સાહ અને પ્રદર્શન (Promises, Passion, and Performance) દ્વારા વ્યાખ્યાયિત તરીકે વર્ણવતા, જેનું ઉદાહરણ 2030 સુધીમાં 500 ગીગાવાટ બિન-અશ્મિભૂત ક્ષમતા પ્રાપ્ત કરવાની તેની COP-26 પ્રતિબદ્ધતા દ્વારા આપવામાં આવ્યું છે, પ્રધાનમંત્રીએ પ્રકાશ પાડ્યો કે રાષ્ટ્રે 2025 માં તેની સ્થાપિત વીજ ક્ષમતાનો અડધો ભાગ બિન-અશ્મિભૂત સ્ત્રોતોમાંથી મેળવવાની તેની પેરિસ પ્રતિબદ્ધતા સમયપત્રકથી પાંચ વર્ષ વહેલી પૂર્ણ કરી લીધી છે. એ નોંધતા કે ભારત હવે 50 ટકાથી વધુ બિન-અશ્મિભૂત સ્થાપિત ક્ષમતા ધરાવતા અને 500-ગીગાવાટ લક્ષ્ય તરફ લગભગ 300 ગીગાવાટ પહેલેથી જ હાંસલ કરી ચૂકેલા સૌર અને અક્ષય ઊર્જાના ટોચના ત્રણ દેશોમાં સ્થાન ધરાવે છે, તેમણે આગામી 10 થી 11 વર્ષોમાં નવી 500 ગીગાવાટ બિન-અશ્મિભૂત ક્ષમતા ઉમેરવાનું મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્ય જાહેર કર્યું. “આ લક્ષ્ય કંઈક અંશે મુશ્કેલ છે, પરંતુ મને મારા દેશની ક્ષમતા પર વિશ્વાસ છે; તેથી હું કહું છું, આપણે કરી બતાવીશું!” પ્રધાનમંત્રી મોદીએ ખાતરી આપી હતી.

ભારત પોતાની નવીનતાઓ અને અનુભવોના લાભો સમગ્ર માનવજાત સાથે શેર કરવા ઈચ્છે છે તેના પર ભાર મૂકતા, પ્રધાનમંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે ચોક્કસ ઉદાહરણો રજૂ કરતા પહેલા દેશ ગ્રીન એનર્જી તરફ તે જ સહકારી ભાવના સાથે આગળ વધે છે. “આ ક્ષેત્રમાં ભારતની સફળતાઓ વિશ્વના અનેક દેશો માટે ઉપયોગી થશે,” શ્રી મોદીએ ટિપ્પણી કરી હતી.

એક કરોડ ઘરોમાં રૂફટોપ સોલર પેનલ સ્થાપિત કરવા માટે ફેબ્રુઆરી 2024 માં શરૂ કરવામાં આવેલી પીએમ સૂર્ય ઘર મફત વીજળી યોજનાની ઝડપી પ્રગતિની વિગતો આપતાં, પ્રધાનમંત્રીએ નોંધ્યું હતું કે 65 લાખથી વધુ પરિવારો દર છ દિવસે એક લાખ નવા ઘરોના દરે 24 થી 25 મહિનાની અંદર આ આંદોલનમાં જોડાયા છે, જેનાથી એક અભ્યાસ અનુસાર વીજળીના બિલમાં આશરે 76 ટકાનો ઘટાડો થયો છે અને લાખો પરિવારો માટે બિલ શૂન્ય થઈ ગયું છે જેઓ હવે ગ્રીડને સરપ્લસ પાવર વેચીને નાણાં કમાય છે. “ભારતની આ યોજના ઘણા દેશોમાં ઊર્જા સુરક્ષાને મોટી તાકાત આપી શકે છે,” પ્રધાનમંત્રી મોદીએ અવલોકન કર્યું હતું.

દૈનિક જીવન, ઉદ્યોગ અને કૃષિમાં સૌર ઊર્જાને સાંકળવાના છેલ્લા 12 વર્ષના પ્રયાસો પર પ્રકાશ પાડતા, પ્રધાનમંત્રીએ નિર્દેશ કર્યો હતો કે 44,000 થી વધુ સરકારી ઇમારતોને સૌર ઊર્જા સાથે જોડવાથી વાર્ષિક લગભગ 700 કરોડ રૂપિયાની બચત થઈ રહી છે, જ્યારે કુસુમ (KUSUM) યોજનાએ 30 લાખથી વધુ ખેડૂતોને સૌર સિંચાઈ પૂરી પાડી છે અને દરેક સોલર પંપ લાભાર્થીને દર વર્ષે લગભગ એક લાખ રૂપિયાની બચત કરી આપી છે. તેમણે પીએમ સૂર્ય સરોવર યોજનાનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો, જે જળાશયો, તળાવો અને સરોવરો પર સોલર પેનલ સ્થાપિત કરે છે જેથી જળાશયોનો શ્રેષ્ઠ ઉપયોગ થાય અને જમીન સંપાદન ખર્ચ બચે. “ભારત સોલર પાવરને તેના નાગરિકોના જીવનનો એક ભાગ બનાવી રહ્યું છે,” શ્રી મોદીએ નોંધ્યું હતું.

ભારતની સ્વચ્છ ઊર્જા ઇકોસિસ્ટમ હાઇડ્રો, સોલર, વિન્ડ અને ન્યુક્લિયર પાવરથી આગળ વિસ્તરે છે તેવું જણાવતા, પ્રધાનમંત્રીએ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે દેશ દાયકાના અંત સુધીમાં 50 લાખ ટન ગ્રીન હાઇડ્રોજનનું ઉત્પાદન કરવા માટે નેશનલ ગ્રીન હાઇડ્રોજન મિશન હેઠળ મિશન મોડમાં આગળ વધી રહ્યો છે જ્યારે પરિવહન ક્ષેત્રે ગ્રીન હાઇડ્રોજનને સાંકળી રહ્યો છે. “થોડા મહિનાઓ પહેલા જ ભારતે તેની પ્રથમ ગ્રીન હાઇડ્રોજન ટ્રેન શરૂ કરી છે,” પ્રધાનમંત્રી મોદીએ નોંધ્યું હતું.

વીજ ઉત્પાદનની સાથે ઉચ્ચ-ઉત્પાદન ધરાવતા સૌર અને પવન વિસ્તારોમાંથી ઓછા ઉત્પાદન ધરાવતા પ્રદેશોમાં કાર્યક્ષમ વિતરણ મેળ ખાતું હોવું જોઈએ જેથી કરીને દેશભરના ઘરો, ખેતરો અને ઉદ્યોગોને સમાન રીતે લાભ થાય તે બાબતને સ્વીકારતા, પ્રધાનમંત્રીએ વન નેશન, વન પાવર ગ્રીડ નેટવર્ક દ્વારા સમર્થિત સમર્પિત ટ્રાન્સમિશન લાઇન અને સબસ્ટેશનો ધરાવતા ગ્રીન એનર્જી કોરિડોરના વિકાસ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો જેણે એક જ ફ્રીક્વન્સી પર પાંચ પ્રાદેશિક ગ્રીડને એકીકૃત કર્યા હતા. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે દેશ હવે આ ટ્રાન્સમિશન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને વધુ મજબૂત કરવા માટે આગામી તબક્કામાં આગળ વધી રહ્યો છે. “તાજેતરમાં, ભારતે આના માટે લગભગ 2 લાખ કરોડ રૂપિયાના રોકાણનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે,” શ્રી મોદીએ અવલોકન કર્યું હતું.

મામૂલી સોલર ઘટકો માટે પણ વર્ષોની સંપૂર્ણ આયાત નિર્ભરતા પછી સ્થાનિક ઉત્પાદનમાં નાટ્યાત્મક વધારાને ભારતની ગ્રીન એનર્જી સફળતા માટે આભારી ગણાવતા, પ્રધાનમંત્રીએ નોંધ્યું હતું કે સોલર મોડ્યુલ ઉત્પાદન ક્ષમતા એક દાયકા પહેલા આશરે 2 ગીગાવાટથી વધીને આજે 200 ગીગાવાટથી વધુ થઈ ગઈ છે, જેની સાથે લગભગ 40 ગીગાવાટ સોલર સેલ ક્ષમતા અને અન્ય ઘટકોનું વિસ્તરતું ઉત્પાદન છે. “એટલે કે, ગ્રીન એનર્જી સંબંધિત ભારતની મહત્વાકાંક્ષાઓ પણ આપણા આત્મનિર્ભર ભારત અભિયાન અને મેક ઇન ઇન્ડિયા અભિયાનની સફળતાનો પુરાવો છે,” પ્રધાનમંત્રી મોદીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું.

આપણે પ્રાપ્ત કરેલી સિદ્ધિઓ પર સંતોષ માનીને બેસી રહેવાને બદલે રાષ્ટ્રે તેની ઝડપી ગતિ જાળવી રાખવી જોઈએ તેના પર ભાર મૂકતા, પ્રધાનમંત્રીએ દરેક સરકારી ઇમારત, શાળા, કોલેજ, હોસ્પિટલ અને સ્ટ્રીટલાઇટ નેટવર્કને સૌર ઊર્જા સાથે ઝડપથી જોડવા આહ્વાન કર્યું હતું. તેમણે ટોચના પ્રદર્શન કરનારાઓને પ્રોત્સાહિત કરવા અને સ્થાનિક સફળતાની વાર્તાઓમાંથી પીઅર લર્નિંગને સક્ષમ કરવા રાજ્યો અને સ્થાનિક સંસ્થાઓ વચ્ચે તંદુરસ્ત સ્પર્ધાને પ્રોત્સાહન આપવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો. “આપણે આ કામ ઝડપી ગતિએ કરવું પડશે,” એમ શ્રી મોદીએ દ્રઢપણે જણાવ્યું હતું.

કૃષિમાં સૌર ઊર્જાના વિસ્તાર માટે સમર્પિત સૂચન આપતાં, પ્રધાનમંત્રીએ લાખો સોલર પંપોના વિતરણથી આગળ વધીને પડતર ખેતીની જમીનનો ઉપયોગ કરવા વિનંતી કરી હતી. તેમણે મહત્તમ ગામડાઓના ખેડૂતોને ખાલી જમીન તેમજ ખેતરની શેઢા પાળી પર સોલર પેનલ્સ સ્થાપિત કરવા પ્રોત્સાહિત કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. “આપણે સોલર પંપથી આગળ વધવું પડશે,” શ્રી મોદીએ ટિપ્પણી કરી હતી.

સૌર ક્રાંતિનો નવો યુગ અપનાવવાની સાથે સાથે નવીનતા (ઇનોવેશન) પર પણ આધાર રાખે છે તેવું જણાવતા, પ્રધાનમંત્રીએ સ્ટાર્ટઅપ્સ, IITs, ઇનોવેટર્સ અને ઉદ્યોગસાહસિકોને રસોઈના ગેસ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે રૂફટોપ સોલર કુકિંગ અને ઇલેક્ટ્રિક ટુ-વ્હીલર તથા કાર માટે હોમ સોલર ચાર્જિંગ સહિત પરિવારની મહત્તમ જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે સક્ષમ ચોવીસે કલાક, તમામ હવામાન માટેના સોલર મોડેલો ડિઝાઇન કરવા વિનંતી કરી હતી. “આના દ્વારા દેશના મધ્યમ વર્ગીય પરિવારો દર વર્ષે હજારો રૂપિયાની બચત કરી શકે છે,” પ્રધાનમંત્રી મોદીએ નોંધ્યું હતું.

ગ્રામીણ ક્ષેત્રોમાં વિશિષ્ટ સ્વચ્છ ઊર્જા ઉપયોગોની જરૂરિયાત પર પ્રકાશ પાડતા, પ્રધાનમંત્રીએ ડેરી ક્ષેત્રમાં સૌર ઊર્જાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સમર્પિત સોલર ઉત્પાદનો વિકસાવવા માટે આહ્વાન કર્યું હતું. “પશુ ઘાસચારા, પાકની લણણી અને લણણી પછીના દરેક આવા કામ માટે સોલર સાધનો વિકસાવવા જોઈએ,” પ્રધાનમંત્રી મોદીએ દ્રઢપણે જણાવ્યું હતું.

આ લક્ષ્યો પ્રાપ્ત કરવા માટે નેક્સ્ટ-જનરેશન ઇનોવેશન, સ્વદેશી સ્ટોરેજ હાર્ડવેર અને નવી બેટરી સ્ટોરેજ ક્ષમતા જરૂરી છે તેના પર ભાર મૂકતા, પ્રધાનમંત્રીએ આ જરૂરિયાતને ભારતના યુવાનો માટે એક વિશાળ તક તરીકે વર્ણવી હતી અને સંશોધકો તથા રોકાણકારોને આ ક્ષણ ઝડપી લેવા વિનંતી કરી હતી. “ભારતમાં તમે જે ઉકેલો તૈયાર કરશો તે વિશ્વના અનેક દેશો માટે ઉપયોગી થશે,” શ્રી મોદીએ ખાતરી આપી હતી.

વિશ્વના સૌથી યુવા દેશોમાંથી એકમાં દરેક સ્વચ્છ ઊર્જા પહેલ પેનલ અને હાર્ડવેર ઉત્પાદન, ઇન્સ્ટોલેશન, સર્વિસિંગ અને પરિવહનમાં હજારો નોકરીઓ ઊભી કરી રહી છે તેવું દર્શાવતા, પ્રધાનમંત્રીએ નોંધ્યું હતું કે સૌર ક્ષમતાના વધુ વિસ્તરણથી સમગ્ર અર્થતંત્રમાં રોજગારીની તકો ગુણાંકિત થશે. “રસોડાના સ્ટવથી લઈને પરિવહનના સાધનો સુધી, જ્યારે બધું સૌર-ઊર્જા-સંચાલિત અને ગ્રીન-એનર્જી-સંચાલિત હશે, ત્યારે એક નવો ઉદ્યોગ ઊભો થશે,” શ્રી મોદીએ અવલોકન કર્યું હતું.

ભારતની અજોડ માંગ, માપદંડ (સ્કેલ), અવકાશ (સ્કોપ) અને રાજકીય તથા નીતિગત સ્થિરતાનો લાભ લેવા વૈશ્વિક રોકાણકારોને આમંત્રિત કરતા, પ્રધાનમંત્રીએ નોંધ્યું હતું કે અક્ષય ઊર્જા ક્ષેત્રે છેલ્લા દાયકામાં 15 લાખ કરોડ રૂપિયાથી વધુ અથવા 164 બિલિયન ડોલર આકર્ષ્યા છે, જેમાં 2024 ના RE-INVEST સમિટ પછીના બે જ વર્ષમાં 6 લાખ કરોડ રૂપિયાથી વધુ અથવા 63 બિલિયન ડોલર સામેલ છે, જેમાં દાયકાના અંત સુધીમાં રોકાણની તકો 20 લાખ કરોડ રૂપિયાથી વધુ અથવા 220 બિલિયન ડોલરને વટાવી જવાનો અંદાજ છે. “તેથી, તમારા બધા માટે, ભારતના સ્વચ્છ ઊર્જા ક્ષેત્રમાં તકોનું એક નવું આકાશ ખુલવા જઈ રહ્યું છે,” શ્રી મોદીએ ખાતરી આપી હતી.

ભારતના ‘વન અર્થ, વન ફેમિલી, વન ફ્યુચર‘ ના વૈશ્વિક સંદેશને યાદ કરતા જે તેની સ્વચ્છ ઊર્જા યાત્રા અને ઇન્ટરનેશનલ સોલર એલાયન્સ બંનેનો આધાર છે, પ્રધાનમંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે રાષ્ટ્ર જરૂરી ધિરાણ, ટેકનોલોજી અને નિષ્ણાતતા જરૂરિયાતવાળા દરેક દેશ સુધી પહોંચે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે બદ્ધ છે. “તેથી, આફ્રિકા માટે, 200 મિલિયન ડોલરના આફ્રિકા સોલર ફેસિલિટીનો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો છે,” પ્રધાનમંત્રી મોદીએ નોંધ્યું હતું.

આગામી દાયકો વૈશ્વિક આબોહવા લક્ષ્યો માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે તેના પર ભાર મૂકતા, પ્રધાનમંત્રીએ વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો કે સમિટના સહભાગીઓ દરેક દેશ અને પ્રદેશને આ પરિવર્તન સાથે જોડીને ભવિષ્યને સુરક્ષિત કરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવશે. પ્રધાનમંત્રીએ પોતાની શ્રેષ્ઠ શુભેચ્છાઓ પાઠવતા અંતમાં જણાવ્યું હતું, “માત્ર ત્યારે જ આપણે સ્વચ્છ ભવિષ્ય, હરિયાળું ભવિષ્ય અને સુરક્ષિત ભવિષ્યનું નિર્માણ કરી શકીશું.”

Speaking at the Bharat Renewable Energy Summit in Delhi. Watch my speech. https://t.co/09hT8k2qmU

— Narendra Modi (@narendramodi) November 2, 2026

पिछले कुछ वर्षों से Global Economy ने अभूतपूर्व संकट देखे हैं।

कोरोना की महामारी से लेकर West Asia Crisis तक…दुनिया ने कई बड़े संकटों का सामना किया है।

और West Asia का संकट तो अभी भी जारी है…लेकिन 140 करोड़ भारतीयों को इस बात का गर्व है कि हमने अब तक इस संकट को बेहतर तरीके से संभाला है और इस संकट के बावजूद भी भारत की growth high रही है: PM @narendramodi

— PMO India (@PMOIndia) November 2, 2026

Energy Security का future Clean Energy में है: PM @narendramodi

— PMO India (@PMOIndia) November 2, 2026

सौर क्रांति का ये नया दौर केवल adoption का नहीं है…ये innovation पर भी निर्भर है।

इसलिए मैं अपने Startups से, IITs, innovators और Entrepreneurs से विशेष आग्रह करुंगा…आप आगे आएं…आप ऐसे model बनाएं जहां एक परिवार की ज्यादा से ज्यादा जरूरतें solar power से पूरी हों: PM @narendramodi

— PMO India (@PMOIndia) November 2, 2026

SM/IJ/JD