પીએમઇન્ડિયા

પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ આજે કર્ણાટકના મૈસૂરુમાં ભારતના પ્રથમ LED ડોમ પ્લેનેટોરિયમ, COSMOS-મૈસૂરુ પ્લેનેટોરિયમનું ઉદ્ઘાટન કર્યું. આ પ્રસંગે જનમેદનીને સંબોધતા, પ્રધાનમંત્રીએ કન્નડ ભાષામાં અભિવાદન કર્યું, અને વિવેક સ્મારકનું ઉદ્ઘાટન કર્યાના થોડા જ મહિનાઓ બાદ COSMOS પ્લેનેટોરિયમ રાષ્ટ્રને સમર્પિત કરવા માટે મૈસૂરુ પરત ફરવા બદલ આનંદ વ્યક્ત કર્યો. વિવેકા સ્મારક આત્મનિરીક્ષણ અને આધ્યાત્મિક સાધનાની પ્રેરણા આપે છે, જ્યારે COSMOS પ્લેનેટોરિયમ વિશાળ બ્રહ્માંડના રહસ્યો ઉકેલવા માટે આપણી નજરને આકાશ તરફ દોરે છે તે તરફ ધ્યાન દોરતા, તેમણે બંને સીમાચિહ્નો દ્વારા અપાતા ગહન સાંસ્કૃતિક સંદેશ પર ભાર મૂક્યો. શ્રી મોદીએ ટિપ્પણી કરી કે, “આ એ વાતનું ઉદાહરણ છે કે ભારતમાં આધ્યાત્મિકતા અને વિજ્ઞાનની પરંપરાઓ હંમેશા સાથે મળીને આગળ વધી છે.”

પ્રાચીન ભારતીય પૂર્વજોએ આકાશનો કેવી રીતે બારીકાઈથી અભ્યાસ કર્યો, ગ્રહો અને તારાઓની ગતિને સમજી, પંચાંગ (કેલેન્ડર) બનાવ્યા અને સૂર્ય તથા ચંદ્રગ્રહણની ગણતરી કરી તે યાદ કરતા, પ્રધાનમંત્રીએ આર્યભટ્ટ, વરાહમિહિર, ભાસ્કરાચાર્ય અને નીલકંઠ સોમયાજી જેવા મહાન ભારતીય ખગોળશાસ્ત્રીઓના વારસા પર પ્રકાશ પાડ્યો. પીએમ મોદીએ નોંધ્યું કે, “આજના જેવા અદ્યતન સાધનો અને ટેકનોલોજી તે સમયે અસ્તિત્વમાં નહોતા; આમ છતાં, તેમણે મહાન શોધો કરી અને મુશ્કેલ ગણતરીઓ કરી.”

મહારાજા નલવાડી કૃષ્ણરાજા વાડિયાર હેઠળ મૈસૂર યુનિવર્સિટીની સ્થાપના અને વિદ્વાનોની પેઢીઓને સશક્ત બનાવવા માટે બેંગલુરુમાં ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ સાયન્સનો પાયો નાખવામાં વાડિયાર રાજવી પરિવારની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા સહિત જ્ઞાન સંસ્થાઓને પ્રોત્સાહન આપવાની મૈસૂરુની સમૃદ્ધ પરંપરા પર પ્રકાશ પાડતા, પ્રધાનમંત્રીએ નોંધ્યું કે યુવાનો અને નાગરિકોને આ અત્યાધુનિક પ્લેનેટોરિયમના સમર્પણ સાથે મૈસૂરુ ભારતની વૈજ્ઞાનિક યાત્રામાં એક નવો અધ્યાય ઉમેરી રહ્યું છે. LED ડોમની અંદર શો જોવો એ પોતાનામાં એક અદ્ભુત અનુભવ હતો તેવું શેર કરતા, તેમણે આ સીમાચિહ્ન બદલ રાષ્ટ્રને અભિનંદન આપ્યા. શ્રી મોદીએ પુષ્ટિ કરી કે, “હું ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ એસ્ટ્રોફિઝિક્સ, મૈસૂર યુનિવર્સિટી, સરકારના વિવિધ વિભાગો અને તેના નિર્માણ સાથે સંકળાયેલા તમામ લોકોનું અભિવાદન કરું છું.”

ભારતના રાષ્ટ્રીય સૂત્ર ‘જય જવાન, જય કિસાન’ થી અટલ બિહારી વાજપેયી દ્વારા ‘જય વિજ્ઞાન’ ના ઉમેરા અને 21મી સદીના ભારતને માર્ગદર્શન આપતા પોતાના દ્વારા ‘જય અનુસંધાન’ ના ઉમેરા સુધીની વિકાસ યાત્રાને રેખાંકિત કરતા, પ્રધાનમંત્રીએ ગયા વર્ષે જ્યારે મુંબઈએ ઇન્ટરનેશનલ ઓલિમ્પિયાડ ઓન એસ્ટ્રોનોમી એન્ડ એસ્ટ્રોફિઝિક્સનું આયોજન કર્યું ત્યારે ભારતીય યુવાનોની ઉત્સાહપૂર્ણ ભાગીદારીની પ્રશંસા કરી અને વિયેતનામમાં આ વર્ષની આવૃત્તિમાં તેમના શાનદાર પ્રદર્શન પર પ્રકાશ પાડ્યો. પીએમ મોદીએ અવલોકન કર્યું કે, “ભારતમાંથી પાંચ વિદ્યાર્થીઓ વિયેતનામ ગયા હતા; તેમાંથી ચારે સુવર્ણ ચંદ્રક (ગોલ્ડ મેડલ) જીત્યા અને એકે રજત ચંદ્રક (સિલ્વર મેડલ) જીત્યો, જે સમગ્ર દેશ માટે ગૌરવની વાત છે.”

આ વર્ષના ઇન્ટરનેશનલ ઓલિમ્પિયાડ્સમાં ગણિત, ભૌતિકશાસ્ત્ર, રસાયણશાસ્ત્ર અને જીવવિજ્ઞાનમાં સુવર્ણ અથવા રજત ચંદ્રક જીતનાર યુવા ભારતીય વિદ્યાર્થીઓની વિક્રમજનક સિદ્ધિઓ પર પ્રકાશ પાડતા, પ્રધાનમંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે જ્યારે પણ યુવા ભારતીયોને શીખવાના સંસાધનો, ટેકનોલોજી, સાધનો અને સંસ્થાકીય સમર્થન પૂરું પાડવામાં આવે છે ત્યારે તેઓ અસાધારણ સીમાચિહ્નો હાંસલ કરે છે. શ્રી મોદીએ પુષ્ટિ કરી કે, “આ COSMOS પ્લેનેટોરિયમ પણ હવે તેમના સપનાઓને આકાર આપવામાં ખૂબ જ મદદરૂપ થવાનું છે.”

ઝડપી વૈશ્વિક તકનીકી પરિવર્તન વચ્ચે કોઈપણ રાષ્ટ્ર ધીમી ગતિએ ચાલવાનું પરવડી શકે તેમ નથી તેના પર ભાર મૂકતા, પ્રધાનમંત્રીએ નવા ટેલિસ્કોપ અને ISRO ના સીમાચિહ્નરૂપ મિશનો દ્વારા ખગોળશાસ્ત્ર, ખગોળ ભૌતિકશાસ્ત્ર (એસ્ટ્રોફિઝિક્સ) અને અંતરિક્ષ સંશોધનમાં છેલ્લા એક દાયકામાં ભારતની અભૂતપૂર્વ ગતિની વિગતો આપી, જેમાં ચંદ્રયાન–3 સાથે ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવની નજીક ઉતરાણ કરનાર પ્રથમ દેશ બનવું અને ભારતની પ્રથમ અંતરિક્ષ સૌર વેધશાળા, આદિત્ય–L1 લોન્ચ કરવાનો સમાવેશ થાય છે. પીએમ મોદીએ નોંધ્યું કે, “ગયા વર્ષે જ, ભારત અંતરિક્ષમાં ડોકિંગ અને અનડોકિંગની ક્ષમતા પ્રદર્શિત કરનાર વિશ્વનો ચોથો દેશ બન્યો.”

આ સમયગાળા દરમિયાન એક ભારતીય અંતરિક્ષયાત્રીએ તાજેતરમાં ઇન્ટરનેશનલ સ્પેસ સ્ટેશનની મુલાકાત લીધી અને નવીન પ્રયોગો કર્યા તે તરફ ધ્યાન દોરતા, પ્રધાનમંત્રીએ મિશનના તારણોના વ્યૂહાત્મક મૂલ્ય પર પ્રકાશ પાડ્યો. પીએમ મોદીએ અવલોકન કર્યું કે, “આ મિશનમાંથી મેળવેલો અનુભવ આપણા પોતાના માનવ અંતરિક્ષ ઉડાન કાર્યક્રમ, ગગનયાન માટે પણ ઉપયોગી સાબિત થઈ રહ્યો છે.”

ખાનગી ભાગીદારી માટે અંતરિક્ષ ક્ષેત્રને ખુલ્લું મૂકવાના સરકારના નિર્ણય પર પ્રકાશ પાડતા, જેણે ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ્સ અને યુવાનોને ખાનગી રોકેટ લોન્ચ કરીને, ઉપગ્રહોને ભ્રમણકક્ષામાં સ્થાપિત કરીને અને અભૂતપૂર્વ અંતરિક્ષ સાહસો હાથ ધરીને તેમની ક્ષમતાઓ પ્રદર્શિત કરવા સક્ષમ બનાવ્યા છે, પ્રધાનમંત્રીએ જણાવ્યું કે આ નવા ભારતના વૈજ્ઞાનિક અભિગમને પ્રતિબિંબિત કરે છે. પીએમ મોદીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે, “જ્યાં નવી શોધોને પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવી રહી છે, નવી ટેકનોલોજી વિકસાવવામાં આવી રહી છે, અને આપણા યુવાનો માટે નવી તકોનું સર્જન કરવામાં આવી રહ્યું છે.”

ભારત હંમેશા ‘માનવતા પ્રથમ’ (હ્યુમેનિટી ફર્સ્ટ) ના મંત્ર દ્વારા માર્ગદર્શિત રહ્યું છે અને તેણે પોતાના અંતરિક્ષ કાર્યક્રમને માનવ કલ્યાણ માટે સમર્પિત કર્યો છે તેના પર ભાર મૂકતા, પ્રધાનમંત્રીએ માછીમારો માટે ISRO દ્વારા વિકસિત સેટેલાઇટ કમ્યુનિકેશન સિસ્ટમનો ઉલ્લેખ કર્યો. પીએમ મોદીએ નોંધ્યું કે, “આ સિસ્ટમની મદદથી, રીસીવરથી સજ્જ બોટ માટે, અધિકારીઓ તોફાન દરમિયાન તેમને સમયસર ચેતવણી આપી શકે છે અને કિનારા પર તેમના સુરક્ષિત પરત ફરવાની દેખરેખ પણ રાખી શકે છે.”

લાઇવ ટ્રેન લોકેશન તપાસવા માટે ભારતીય રેલવે અને ISRO દ્વારા વિકસિત રિયલ–ટાઇમ ટ્રેન ટ્રેકિંગ સિસ્ટમ અને પાકની ઉપજનો અંદાજ લગાવવા તથા ખેતીના વીમા દાવાઓની પતાવટ કરવા માટે પ્રધાનમંત્રી ફસલ બીમા યોજના હેઠળ ક્ષેત્રીય ઇનપુટ્સની સાથે સેટેલાઇટ ડેટાના ઉપયોગ જેવી અંતરિક્ષ ટેકનોલોજીની રોજિંદી એપ્લિકેશનોની વિગતો આપતા, પ્રધાનમંત્રીએ ભારતની અંતરિક્ષ અસ્કયામતોની બેવડી અસર પર પ્રકાશ પાડ્યો. પીએમ મોદીએ અવલોકન કર્યું કે, “આજે આપણા ઉપગ્રહો અંતરિક્ષની ઊંચાઈઓને સ્પર્શી રહ્યા છે, અને તે જ સમયે, પૃથ્વી પરના લોકોના જીવનને વધુ સારું બનાવવા માટે તેમનો ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે.”

સરકારની ‘સમાજ માટે વિજ્ઞાન’ (સાયન્સ ફોર સોસાયટી) ની માર્ગદર્શક ફિલસૂફી સમગ્ર દેશમાં સંશોધન અને નવીનતા (ઇનોવેશન) માટેના તેના સતત પ્રયાસોને આગળ ધપાવે છે તેના પર ભાર મૂકતા, પ્રધાનમંત્રીએ નોંધ્યું કે દેશભરમાં 10,000 થી વધુ અટલ ટિંકરિંગ લેબ્સમાંથી એક કરોડથી વધુ વિદ્યાર્થીઓ પહેલેથી જ લાભાન્વિત થઈ ચૂક્યા છે. શ્રી મોદીએ નોંધ્યું કે, “આ લેબ્સમાં બાળકોને તેમના વિચારો પર કામ કરવાની, નવા પ્રયોગો કરવાની અને નવીનતા લાવવાની તકો મળી રહી છે.”

સંશોધનને આગળ વધારવા માટે વિદ્યાર્થીઓ અને વિદ્વાનોને વિશ્વના શ્રેષ્ઠ વૈજ્ઞાનિક સાહિત્ય સુધી પહોંચ આપવી જરૂરી છે તેમ જણાવતા, પ્રધાનમંત્રીએ અનુસંધાન નેશનલ રિસર્ચ ફાઉન્ડેશનની રચનાની સાથે સ્થાનિક સંસ્થાઓને અગ્રણી વૈજ્ઞાનિક જર્નલ્સ સુધી પહોંચવામાં મદદ કરવા માટે ‘વન નેશન વન સબસ્ક્રિપ્શન’ શરૂ કરવા પર પ્રકાશ પાડ્યો. પીએમ મોદીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે, “આના દ્વારા, આપણે મહત્તમ સંખ્યામાં યુનિવર્સિટીઓને નવું સંશોધન હાથ ધરવા માટે મદદ કરી રહ્યા છીએ.”

સ્થાનિક સંશોધકો માટે સતત ભંડોળ સુનિશ્ચિત કરવા માટે ગયા વર્ષે એક લાખ કરોડ રૂપિયાની સંશોધન, વિકાસ અને નવીનતા યોજના (રિસર્ચ, ડેવલપમેન્ટ એન્ડ ઇનોવેશન સ્કીમ) શરૂ કરવાની યાદ અપાવતા, પ્રધાનમંત્રીએ આ પહેલની વ્યવહારિક અસર પર પ્રકાશ પાડ્યો. શ્રી મોદીએ અવલોકન કર્યું કે, “આ નવી ટેકનોલોજીને લેબમાંથી બહાર કાઢવામાં અને વ્યવહારિક ઉપયોગ સુધી પહોંચાડવામાં મદદ કરી રહ્યું છે.”

ભારતની વિકસતી વિજ્ઞાન અને સંશોધન ઇકોસિસ્ટમમાં યુવાનોની જિજ્ઞાસાને જગાડવામાં પ્લેનેટોરિયમ્સ અને સાયન્સ સેન્ટર્સ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે તેમ જણાવીને પોતાના સંબોધનનું સમાપન કરતા, પ્રધાનમંત્રીએ COSMOS સાથે સંકળાયેલા લોકોને સમગ્ર પ્રદેશમાંથી શાળા અને કોલેજના વિદ્યાર્થીઓને સતત આમંત્રિત કરવા વિનંતી કરી અને આગળની યાત્રા માટે શુભેચ્છાઓ પાઠવી. પીએમ મોદીએ ટિપ્પણી કરી કે, “જે બાળકો અહીં બ્રહ્માંડ વિશે જાણવા આવે છે, તે શક્ય છે કે તેમાંથી કેટલાક એક દિવસ અહીં પાછા ફરે અને અમને જણાવે કે તેમણે બ્રહ્માંડ વિશે કઈ નવી શોધો કરી છે, અને આ એકમાત્ર બાબત આ COSMOS પ્લેનેટોરિયમની સૌથી મોટી સફળતા હશે.”

The new COSMOS Planetarium in Mysuru brings the wonders of the universe closer to young minds. https://t.co/AhdAkpkSGF

— Narendra Modi (@narendramodi) November 13, 2026

भारत में आर्यभट्ट, वराहमिहिर, भास्कराचार्य और नीलकंठ सोमयाजी जैसे अनेक महान astronomers हुए।

आज जैसे advanced instruments और technology उस समय नहीं थे। इसके बावजूद उन्होंने बड़ी-बड़ी खोजें कीं, मुश्किल calculations किए: PM @narendramodi

— PMO India (@PMOIndia) November 13, 2026

आज जब भारत science के क्षेत्र में एक के बाद एक नई उपलब्धियां हासिल कर रहा है, तब इस अत्याधुनिक COSMOS Planetarium के रूप में मैसूरु भी भारत की scientific journey में एक नया chapter जोड़ रहा है: PM @narendramodi

— PMO India (@PMOIndia) November 13, 2026

हमारी सरकार ने space sector को open किया।

इससे private sector के लिए नई संभावनाएं बनी हैं।

भारत के startups को भी अपनी क्षमता दिखाने का अवसर मिला है: PM @narendramodi

— PMO India (@PMOIndia) November 13, 2026

SM/DK/JD