પીએમઇન્ડિયા

પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના આમંત્રણ પર, રિપબ્લિક ઓફ કોરિયા (ROK) ના રાષ્ટ્રપતિ મહામહિમ લી જે મ્યુંગે 19 થી 21 એપ્રિલ 2026 દરમિયાન ભારતની સત્તાવાર મુલાકાત લીધી હતી, જે કોઈ કોરિયન રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા પદ સંભાળ્યા પછી ભારતની સૌથી વહેલી મુલાકાત છે. રાષ્ટ્રપતિ લી જે મ્યુંગની સાથે મંત્રીઓ, વરિષ્ઠ અધિકારીઓ અને કોરિયન કંપનીઓના અગ્રણી CEOs સહિતનું ઉચ્ચ સ્તરીય પ્રતિનિધિમંડળ આવ્યું હતું.

2. બંને નેતાઓએ 20 એપ્રિલ 2026 ના રોજ નવી દિલ્હીમાં મૈત્રીપૂર્ણ, ફળદાયી અને ભવિષ્યલક્ષી દ્વિપક્ષીય બેઠક યોજી હતી. તેઓએ તેમના લોકો માટે સ્થાયી સમૃદ્ધિ, શાંતિ અને પ્રગતિ લાવવા અને અશાંત અને ઝડપથી બદલાતા વિશ્વમાં સાર્થક સહકારને પ્રોત્સાહન આપવા માટે અનેક ક્ષેત્રોમાં નક્કર રીતે સાથે મળીને કામ કરવાની તેમની સંબંધિત સરકારોની પ્રતિબદ્ધતા પર ભાર મૂક્યો હતો. તેઓએ આગામી પાંચ વર્ષ (2026-2030) માં ભારત-ROK સ્પેશિયલ સ્ટ્રેટેજિક પાર્ટનરશિપના અમલીકરણ અને તેને વધુ ગાઢ બનાવવા માટે નીચે મુજબના સંયુક્ત વ્યૂહાત્મક વિઝનની જાહેરાત કરી હતી.
3. ભારત અને ROK, એશિયાના બે ગતિશીલ અને સ્થિતિસ્થાપક લોકશાહી દેશો અને વિશ્વના અગ્રણી અર્થતંત્રો, ઊંડા ઐતિહાસિક સંબંધો અને તેમના લોકો વચ્ચેની પરસ્પર સદભાવનાથી જોડાયેલા છે. બંને રાષ્ટ્રો લોકશાહી અને સભ્યતાના મૂલ્યો વહેંચે છે અને પ્રાદેશિક તથા વૈશ્વિક મુદ્દાઓમાં સમાન હિતો ધરાવે છે. ભારત તેની “એક્ટ ઈસ્ટ” (Act East) નીતિમાં ROK ને એક અનિવાર્ય ભાગીદાર તરીકે જુએ છે. તેવી જ રીતે, ROK ભારતને તેની વ્યવહારુ મુત્સદ્દીગીરીના મધ્યસ્થ સ્તંભ તરીકે અને ‘ન્યૂ સધર્ન પોલિસી‘ (New Southern Policy) ની સિદ્ધિઓના વારસદાર અને વિકાસકર્તા તરીકે જુએ છે. ભારત અને ROK ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં શાંતિ, સ્થિરતા અને સુરક્ષાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે તેમની ભાગીદારીની નોંધપાત્ર ભૂમિકાને પણ સ્વીકારે છે.

ઉચ્ચ સ્તરીય આદાનપ્રદાન દ્વારા રાજકીય પાયાને મજબૂત બનાવવો

4. જૂન 2025 માં કાનાનાસ્કીસમાં G7 સમિટ અને નવેમ્બર 2025 માં જોહાનિસબર્ગમાં G20 સમિટના પ્રસંગે તેમની બે અગાઉની બેઠકોની સકારાત્મક ભાવનાને યાદ કરતા, બંને નેતાઓએ ભારત-ROK સ્પેશિયલ સ્ટ્રેટેજિક પાર્ટનરશિપની સંપૂર્ણ ક્ષમતાનો અહેસાસ કરવા અને ભાવિ જોડાણને સતત માર્ગદર્શન પૂરું પાડવા માટે કાં તો બંને દેશોમાં અથવા આંતરરાષ્ટ્રીય કાર્યક્રમો દરમિયાન વાર્ષિક ધોરણે નેતા-સ્તરની બેઠકો યોજવા માટે સંમતિ વ્યક્ત કરી હતી.
5. ઉચ્ચ સ્તરીય આદાનપ્રદાનની આવૃત્તિ પર સંતોષ વ્યક્ત કરતા, જેણે દ્વિપક્ષીય જોડાણને નવો વેગ આપ્યો છે, બંને નેતાઓએ દ્વિપક્ષીય રાજકીય આદાનપ્રદાન અને મંત્રી સ્તરના સંવાદોને વધુ તીવ્ર બનાવવા માટે સંમતિ આપી હતી. આ હેતુ માટે, નેતાઓએ નિર્ણય લીધો હતો કે વિદેશ મંત્રીઓના નેતૃત્વમાં ભારત-ROK જોઈન્ટ કમિશનની બેઠકો, નાણામંત્રીઓની બેઠક અને વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી મંત્રીઓની સંયુક્ત સમિતિ આ વર્ષે યોજાશે. વધુમાં, એવી સંમતિ સધાઈ હતી કે ભારતના રક્ષા મંત્રી મે 2026માં કોરિયન યુદ્ધમાં ભારતની સહભાગિતાની યાદમાં બનાવવામાં આવી રહેલા વોર મેમોરિયલના સંયુક્ત ઉદ્ઘાટન માટે ROK ની મુલાકાત લેશે. તેઓ એ વાત પર પણ સહમત થયા કે ભારત-ROK ઇન્ડસ્ટ્રિયલ કોઓપરેશન કમિટી, જે બંને દેશોના ઉદ્યોગ મંત્રીઓ વચ્ચેની એક નવી સંવાદ પદ્ધતિ છે, તે લોન્ચ કરવામાં આવશે અને આ વર્ષે તેની પ્રથમ બેઠક યોજશે.
6. જાન્યુઆરી 2026માં ROK ના ડેપ્યુટી સ્પીકરની ભારત મુલાકાતની નોંધ લેતા, બંને નેતાઓએ ભારતીય સંસદ અને ROK ની નેશનલ એસેમ્બલીના સ્પીકર્સ અને સભ્યોના નિયમિત આદાનપ્રદાનને સમર્થન આપ્યું હતું. તેઓએ બંને દેશોમાં ભારત-ROK સંસદીય મૈત્રી જૂથોની સ્થાપના અંગે સંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો.
7. ભારત અને ROK ના આગામી પેઢીના વિચારકોને વધુ નજીક લાવવા માટે, બંને નેતાઓએ આ વર્ષથી બંને વિદેશ મંત્રાલયો દ્વારા સંબંધિત કાર્યક્રમો અને પહેલોની શરૂઆતનું સ્વાગત કર્યું હતું, જે યુવા ધારાસભ્યો, રાજદ્વારીઓ, પ્રતિષ્ઠિત હસ્તીઓ, મીડિયા અને અધિકારીઓને પરસ્પર મુલાકાતો લેવા, સમજણ ગાઢ બનાવવા અને સમાન પડકારો અને તકો પર સહયોગ કરવા સક્ષમ બનાવશે.
8. બંને નેતાઓએ સંતુલિત પ્રાદેશિક વૃદ્ધિ અને પુનરુત્થાનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે તેમના રાષ્ટ્રોના રાજ્યો અને પ્રાંતો વચ્ચે વધુ આદાનપ્રદાનને પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા. બંને નેતાઓએ બુસાન-મુંબઈ, ઈંચિયોન-કોલકાતા અને ઉલ્સાન-ચેન્નાઈ સહિતના ‘સંલગ્ન શહેર‘ (sister-city) અને મૈત્રી-શહેર સંબંધોની પણ નોંધ લીધી હતી.

વધુ વ્યૂહાત્મક વિશ્વાસ દ્વારા ઊંડી સમજણ કેળવવી

9. બંને નેતાઓએ કાયદાના શાસન પર આધારિત મુક્ત, ખુલ્લા, શાંતિપૂર્ણ અને સમૃદ્ધ ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રના તેમના રાષ્ટ્રોના વિઝનની સમાનતા સ્વીકારી હતી. આ સંદર્ભમાં, પ્રધાનમંત્રી મોદીએ ROK ના ‘ઇન્ડો-પેસિફિક ઓશન્સ ઇનિશિયેટિવ‘ (IPOI) માં જોડાવાનું સ્વાગત કર્યું હતું.
10. તેઓએ વરિષ્ઠ અધિકારીઓ વચ્ચે ઉભરતા વ્યૂહાત્મક અને સુરક્ષા સંબંધિત વિકાસ પર નિયમિત પરામર્શના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. ફેબ્રુઆરી 2026 માં બંને વિદેશ મંત્રાલયો વચ્ચે ભારત-ROK વિદેશ નીતિ અને સુરક્ષા સંવાદ બાદ, બંને પક્ષો પરસ્પર અનુકૂળ સમયે સંરક્ષણ ઉદ્યોગ સહકાર પર સંયુક્ત સમિતિની બેઠક અને વાઇસ મિનિસ્ટર સ્તરે ઉદ્ઘાટન ‘ડિફેન્સ એન્ડ ફોરેન અફેર્સ 2+2′ સંવાદ યોજવાનું લક્ષ્ય રાખશે.
11. બંને નેતાઓએ ભારત-ROK ઇકોનોમિક સિક્યુરિટી ડાયલોગના લોન્ચિંગનું સ્વાગત કર્યું હતું, જેનો ઉદ્દેશ્ય સપ્લાય ચેઇનમાં સ્થિતિસ્થાપકતા વધારવા, બજારમાં વિવિધતા લાવવા અને પરસ્પર વ્યૂહાત્મક વિશ્વાસના આધારે અત્યાધુનિક ટેકનોલોજીમાં સહકાર વધારવાનો છે.
12. બંને નેતાઓએ સરહદ પારના આતંકવાદ સહિત તમામ સ્વરૂપોમાં આતંકવાદ અને હિંસક ઉગ્રવાદની સ્પષ્ટપણે અને સખત શબ્દોમાં નિંદા કરી હતી. તેઓ આતંકવાદીઓના સુરક્ષિત આશ્રયસ્થાનોને જડમૂળથી ઉખેડી નાખવા, આતંકવાદી ધિરાણની ચેનલો અને ટ્રાન્સનેશનલ ક્રાઇમ સાથેના તેમના જોડાણને ખતમ કરવા અને આતંકવાદીઓની સરહદ પારની અવરજવરને રોકવા માટે સહકાર વધારવા સંમત થયા હતા. બંને પક્ષોએ 22 એપ્રિલ 2025 ના રોજ જમ્મુ અને કાશ્મીરના પહેલગામમાં થયેલા આતંકવાદી હુમલાની સખત નિંદા કરી હતી અને ગુનેગારો, આયોજકો અને નાણાં પૂરા પાડનારાઓને વધુ વિલંબ કર્યા વિના ન્યાયના કઠેડામાં લાવવા હાકલ કરી હતી. પ્રધાનમંત્રી મોદીએ રાષ્ટ્રપતિ લી ને એ પણ સમજાવ્યું કે ‘ધ રેઝિસ્ટન્સ ફ્રન્ટ‘ એ આ હુમલાની જવાબદારી સ્વીકારી હતી. રાષ્ટ્રપતિ લી એ આ બાબતને ગંભીર ચિંતા સાથે નોંધી હતી.

ઔદ્યોગિક ગતિશીલતા દ્વારા પરસ્પર જીતનું સર્જન કરવું

13. બંને નેતાઓએ દ્વિપક્ષીય આર્થિક સંબંધોને મજબૂત કરવા, વેપાર અને રોકાણના વિસ્તરણ માટે અને ઓટોમોબાઈલ, શિપબિલ્ડિંગ, કેમિકલ્સ, સેમિકન્ડક્ટર્સ, ટેલિકોમ સાધનો, ડિસ્પ્લે, સેકન્ડરી બેટરી જેવા ક્ષેત્રોમાં દ્વિપક્ષીય સહકાર પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને ઉદ્યોગોમાં સહયોગની નવી તકો ખોલવા માટે ભારત-ROK ઇન્ડસ્ટ્રિયલ કોઓપરેશન કમિટી પરના MOU ના નિષ્કર્ષનું સ્વાગત કર્યું હતું; અને વ્યૂહાત્મક સંસાધનો, કટોકટીના ખનિજો (critical minerals) અને દુર્લભ તત્વો (rare earths) માટે સપ્લાય ચેઇન મજબૂત કરવા માટે સહકાર; ગ્રીન હાઇડ્રોજન અને તેના ડેરિવેટિવ્ઝનો વેપાર, ન્યુક્લિયર પાવર પ્લાન્ટ પ્રોજેક્ટ્સ; અને ઓવરસીઝ રિસોર્સ ડેવલપમેન્ટ પ્રોજેક્ટ્સ માટે સહકાર આપવાનું નક્કી કર્યું હતું.
14. ભારતના ‘મેરીટાઇમ અમૃત કાલ‘ વિઝને અગ્રણી શિપબિલ્ડિંગ અને મેરીટાઇમ રાષ્ટ્ર એવા ROK સાથે લાંબા ગાળાના અને વ્યૂહાત્મક દ્વિપક્ષીય સહયોગ માટે નવી તકો ખોલી છે. બંને પક્ષોએ શિપબિલ્ડિંગ, શિપિંગ અને મેરીટાઇમ લોજિસ્ટિક્સ પર ભાગીદારી માટે એક વ્યાપક માળખું (Comprehensive Framework) અપનાવ્યું અને તેના વહેલા અમલીકરણની અપેક્ષા વ્યક્ત કરી. બંને નેતાઓએ ભારતમાં શિપયાર્ડ વિકાસ, શિપયાર્ડ સ્થાપના માટે જરૂરી માળખાગત સુવિધાઓ, બંદર કામગીરી અને શિપિંગ અને મેરીટાઇમ લોજિસ્ટિક્સ માટે ભારતીય અને કોરિયન વ્યવસાયો વચ્ચે નિષ્કર્ષિત અને આયોજિત B2B સહયોગની શ્રેણીને આવકારી હતી અને સમર્થન આપ્યું હતું. તેઓએ મુંબઈમાં કોરિયા મરીન ઈક્વિપમેન્ટ એસોસિએશન (KOMEA) ની ઓફિસ ખોલવાનું સ્વાગત કર્યું, જે આવી પ્રથમ ઓફિસ છે જે મેરીટાઇમ ઉદ્યોગને ટેકો આપવા માટે આનુષંગિક ઇકોસિસ્ટમના વિકાસમાં ફાળો આપશે.
15. નેતાઓએ 20 એપ્રિલ 2026 ના રોજ ભારત-ROK બિઝનેસ ફોરમના સફળ આયોજનની પણ નોંધ લીધી હતી. સતત વ્યવસાયિક જોડાણો કેળવવા માટે, બંને પક્ષો ઔદ્યોગિક સહકાર સમિતિ અને તેના વર્કિંગ ગ્રુપની બેઠકો દરમિયાન અગ્રણી ઉદ્યોગ સંગઠનો વચ્ચે નિયમિત સંપર્ક યોજવા માટે સંમત થયા હતા. બંને નેતાઓએ રોકાણ અને B2B સહયોગ માટે ભારતીય અને કોરિયન વ્યવસાયો દ્વારા કરવામાં આવેલી જાહેરાતોનું સ્વાગત કર્યું હતું.
16. નેતાઓએ એકબીજાના બજારોમાં કોરિયન અને ભારતીય કંપનીઓ દ્વારા વધુ રોકાણને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે વધુ અનુકૂળ વ્યવસાયિક વાતાવરણ ઊભું કરવા માટે સંમતિ આપી હતી.
17. બંને નેતાઓએ લઘુ અને મધ્યમ કદના સાહસો (SME) ના ક્ષેત્રમાં સહકાર પરના MOU ના નિષ્કર્ષનું સ્વાગત કર્યું હતું. તેઓએ સંબંધિત વિભાગો/મંત્રાલયોને લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગોને જોડવા માટે MOU ના કાર્યક્ષેત્ર હેઠળની પ્રવૃત્તિઓ સહિત બંને દેશોના SMEs સુધી ભારત-ROK સહકારને વિસ્તારવાના રસ્તાઓ શોધવા નિર્દેશ આપ્યો હતો જેથી SMEs સરળતાથી સંબંધિત બજારોનો લાભ લઈ શકે.
18. સ્ટીલ ઉદ્યોગમાં મજબૂત વૃદ્ધિ અનુભવતા મુખ્ય અર્થતંત્ર એવા ભારત અને ગ્રીન સ્ટીલ નિર્માણમાં ટેકનોલોજી લીડર એવા ROK વચ્ચેનો સહયોગ અત્યંત મહત્વનો છે. તેઓ ભારત-ROK વાર્ષિક સ્ટીલ સંવાદની સ્થાપના માટે સંમત થયા હતા, જે વેપારની તકો વધારવા, આર્થિક સંબંધો મજબૂત કરવા અને સ્ટીલ ક્ષેત્રમાં સ્વચ્છ ઉર્જાને પ્રોત્સાહન આપવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે. તેઓએ ઓડિશામાં 6 MMT ઈન્ટીગ્રેટેડ સ્ટીલ પ્લાન્ટ સ્થાપવા માટે POSCO અને JSW વચ્ચેના MOU પર હસ્તાક્ષર કરવાનું પણ સ્વાગત કર્યું હતું.

વેપાર, નાણાં અને વિકાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતી ભાગીદારીને વેગ આપવો

19. ભારત-ROK દ્વિપક્ષીય વેપારની સંપૂર્ણ ક્ષમતાનો અહેસાસ કરવાના મહત્વ પર ભાર મૂકતા અને ડિજિટલ ટ્રેડ, સપ્લાય ચેઈન કોલેબોરેશન અને ગ્રીન ઈકોનોમી સહિત વેપારના નવા માર્ગોમાં પરસ્પર ફાયદાકારક આદાનપ્રદાનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે, બંને નેતાઓએ વહેલા નિષ્કર્ષ માટે CEPA અપગ્રેડ વાટાઘાટો ફરી શરૂ કરવા અને ઝડપી બનાવવાના નિર્ણયને આવકાર્યો હતો.
20. યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ (UPI) અને રેગ્યુલેટરી ઇનોવેશન્સ દ્વારા દર્શાવવામાં આવેલી ભારતની ફિનટેક ક્રાંતિએ સરહદ પારના સહયોગ માટે ઘણી તકો ઊભી કરી છે. બંને નેતાઓએ બંને દેશોની ડિજિટલ પેમેન્ટ સિસ્ટમ્સના તબક્કાવાર એકીકરણ માટે નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા લિમિટેડ (NPCIL) અને કોરિયા ફાઇનાન્શિયલ ટેલિકોમ્યુનિકેશન્સ એન્ડ ક્લિયરિંગ્સ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (KFTC) વચ્ચે MOU પર હસ્તાક્ષર કરવાનું સ્વાગત કર્યું હતું. જેથી ઇન્ટર-ઓપરેબિલિટી વધારી શકાય અને આર્થિક તથા લોકો વચ્ચેના સંબંધો મજબૂત બનાવી શકાય. તેઓએ સરહદ પારના નાણાકીય ઉત્પાદનોના વિકાસ અને દેખરેખ માટે સહકાર અને પરામર્શ માટે ભારતના ઇન્ટરનેશનલ ફાઇનાન્શિયલ સર્વિસીસ સેન્ટર્સ ઓથોરિટી (IFSCA) અને ROK ના ફાઇનાન્શિયલ સર્વિસીસ કમિશન (FSC) / ફાઇનાન્શિયલ સુપરવાઇઝરી સર્વિસ (FSS) વચ્ચેના MOU ને પણ આવકાર્યા હતા.
21. બેન્કિંગ, કેપિટલ માર્કેટ અને ફિન-ટેક સહિત નાણાકીય ક્ષેત્રમાં સહકાર મજબૂત કરવા માટે બંને દેશોના નાણાકીય સત્તાવાળાઓ અને સંસ્થાઓની ભાગીદારી સાથે ‘ROK-ઈન્ડિયા ફાઈનાન્શિયલ કોઓપરેશન ફોરમ’ ના સફળ આયોજન પર બંને નેતાઓએ સંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો.
22. ROK ની નાણાકીય સંસ્થાઓ ભારતના આર્થિક વિકાસમાં મહત્વના ખેલાડીઓ છે, જેઓ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, મેન્યુફેક્ચરિંગ અને વધતા નાણાકીય બજારમાં તેમના રોકાણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. આ સંદર્ભમાં, બંને નેતાઓએ ભારતમાં કોરિયા ઇન્વેસ્ટમેન્ટ કોર્પોરેશન દ્વારા સફળ કામગીરીની નોંધ લીધી અને ભારતમાં ઓફિસ ખોલવા માટે કોરિયા ડેવલપમેન્ટ બેંકના રસનું સ્વાગત કર્યું હતું. પ્રધાનમંત્રી મોદીએ ROK ની નેશનલ પેન્શન સર્વિસને પણ ભારતમાં તેની ઓફિસ ખોલવાની શક્યતાઓ તપાસવા આમંત્રણ આપ્યું હતું.
23. ભારત અને ROK વચ્ચે વિકાસ ભાગીદારીની સંભાવનાઓને ઓળખીને, બંને નેતાઓએ ભારતમાં KOICA દ્વારા અમલમાં મુકાયેલા ચાલુ પ્રોજેક્ટ્સ સહિત કુશળ ઔદ્યોગિક માનવ સંસાધનોની ક્ષમતા-નિર્માણ માટે વિકાસ સહકારને આગળ વધારવા માટે સાથે મળીને કામ કરવાનું ચાલુ રાખવા સંમતિ આપી હતી. બંને પક્ષો બંને દેશો વચ્ચે અસરકારક વિકાસ સહકાર સુનિશ્ચિત કરવા માટે સાથે મળીને કામ કરવા સંમત થયા હતા.

ઉભરતા ઉદ્યોગોમાં ભાગીદારી દ્વારા ભાવિ વૃદ્ધિ સુરક્ષિત કરવી

24. ભારત અને ROK, મજબૂત અને પૂરક ડિજિટલ ક્ષમતાઓ ધરાવતા બે રાષ્ટ્રો, વિશ્વના ભવિષ્યને વ્યાખ્યાયિત કરતા ઉદ્યોગો અને ટેકનોલોજીમાં યોગદાન આપી શકે છે. બંને નેતાઓએ AI, ડેટા ગવર્નન્સ અને ડિજિટલ બિઝનેસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતા ‘ઈન્ડિયા-કોરિયા ડિજિટલ બ્રિજ‘ માટેના ફ્રેમવર્ક લોન્ચનું સ્વાગત કર્યું હતું, જ્યારે ડિજિટલ ઇનોવેશન અને સહકારને ટેકો આપવા માટે સેમિકન્ડક્ટર્સ સહિતની સક્ષમ ટેકનોલોજીની ભૂમિકાને પણ સ્વીકારી હતી. પ્રધાનમંત્રી મોદીએ રાષ્ટ્રપતિ લી ને ભારતમાં સેમિકન્ડક્ટર ઉદ્યોગના વિકાસ વિશે માહિતી આપી હતી અને કોરિયન વ્યવસાયોને સરકારી પ્રોત્સાહનો અને વધતા બજારનો લાભ લેવા આમંત્રણ આપ્યું હતું. બંને નેતાઓએ “AI for All” અને “MANAV” ના સિદ્ધાંતોથી પ્રેરિત AI વિકાસ માટેના પોતપોતાના વિઝનની પ્રશંસા કરી હતી. જે સુલભતા અને સર્વસમાવેશકતાની સાથે ઇનોવેશનને પ્રોત્સાહન આપે છે. તેઓએ સંશોધન અને પ્રતિભા કેળવવા સહિત AI વર્ટિકલ્સમાં ભારત-કોરિયા ભાગીદારીને વધુ ઊંડી બનાવવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી હતી.
25. બંને નેતાઓએ ‘રોડમેપ ટુ ડિફેન્સ ઇન્ડસ્ટ્રી કોઓપરેશન’ પરના 2020 ના MOU ને પુનર્જીવિત કરીને સંરક્ષણ ઉદ્યોગોમાં ભારત-ROK સહકારના વ્યૂહાત્મક મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. તેઓએ પ્રગતિમાં રહેલા ઉત્પાદનના બીજા બેચ સાથે K9-વજ્ર હોવિત્ઝર્સના સફળ સંયુક્ત સાહસ પર સંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો. તેઓએ સેલ્ફ-પ્રોપેલ્ડ એર ડિફેન્સ ગન-મિસાઇલ સિસ્ટમ્સ અને પરસ્પર હિતના અન્ય ક્ષેત્રો જેવા ભાવિ સંરક્ષણ ટેકનોલોજી/પ્લેટફોર્મ્સમાં આ મોડેલની નકલ કરવાના ચાલુ પ્રયાસોને આવકાર્યા હતા.
26. બંને દેશોમાં સંરક્ષણ ઉદ્યોગમાં થઈ રહેલા ઇનોવેશન્સને ઓળખીને, બંને નેતાઓએ બંને પક્ષોના વ્યવસાયો, ઇન્ક્યુબેટર્સ, રોકાણકારો, સંરક્ષણ સ્ટાર્ટ-અપ્સ અને યુનિવર્સિટીઓને જોડવા માટે ‘કોરિયા-ઇન્ડિયા ડિફેન્સ એક્સિલરેટર’ (KIND-X) ઇનોવેશન પ્લેટફોર્મ લોન્ચ કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો.
27. અવકાશ એ બંને દેશોમાં રાષ્ટ્રીય વિકાસની એક આશાસ્પદ સીમા હોવાથી, બંને નેતાઓએ રાષ્ટ્રીય અવકાશ એજન્સી સ્તરે સહકારની તકો શોધવા માટે ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંસ્થા (ISRO) અને કોરિયા એરો સ્પેસ એડમિનિસ્ટ્રેશન (KASA) વચ્ચે સંયુક્ત કાર્યકારી જૂથ (Joint Working Group) બનાવવાની પહેલોનું સ્વાગત કર્યું હતું. તેમજ અવકાશ સ્ટાર્ટઅપ્સ, ઉદ્યોગો અને સંશોધન સંસ્થાઓ વચ્ચે સહયોગને પ્રોત્સાહન આપવા માટે 20 એપ્રિલ 2026 ના રોજ બેંગલુરુમાં IN-SPACe ના સહયોગથી ભારત-ROK “સ્પેસ ડે” ના આયોજનને આવકાર્યું હતું. બંને નેતાઓએ પોતપોતાની સેટેલાઇટ નેવિગેશન સિસ્ટમ્સ માટે પરસ્પર સમર્થનની તકો શોધવા માટે તેમના પક્ષોને પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા.

મધર અર્થ (પૃથ્વી માતા) માટે એક થવું

28. બંને નેતાઓએ સ્વીકાર્યું કે વૈશ્વિક ઉર્જા અને સંસાધનોના બજારમાં વર્તમાન ઉથલપાથલના સમયે, ભારત અને ROK એ હાઇડ્રોકાર્બન અને મુખ્ય ખનિજોના મુખ્ય આયાતકારો તરીકે, કાર્યક્ષમ ઉર્જા વપરાશ, ખનિજ નિષ્કર્ષણ, પ્રોસેસિંગ અને રિસાયક્લિંગ અને પર્યાવરણીય રીતે ટકાઉ રીતે વૈકલ્પિક ઉર્જા અને સામગ્રીના સહ-વિકાસ માટે કામ કરવાની જરૂર છે. નેતાઓએ કટોકટીના ખનિજો અને અદ્યતન ટેકનોલોજીમાં સુરક્ષિત, સ્થિતિસ્થાપક અને ઇનોવેશન-આધારિત સપ્લાય ચેઇન બનાવવાના મહત્વ પર પણ ભાર મૂક્યો હતો. આ હેતુ માટે, બંને નેતાઓએ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સના ઉપયોગ દ્વારા કટોકટીના ખનિજોના મેપિંગ અને સંશોધન માટે બંને દેશોની જીઓલોજિકલ સર્વે સંસ્થાઓ વચ્ચેના જોડાણોને મજબૂત કરવા સહિત કટોકટીના ખનિજ મૂલ્ય સાંકળમાં સહકાર આપવા સંમતિ આપી હતી. તેઓએ સર્ક્યુલારિટી પહેલના ભાગરૂપે ઇ-વેસ્ટ અને ખાણના કચરા જેવા બિનપરંપરાગત સ્ત્રોતોમાંથી કટોકટીના ખનિજોની પુનઃપ્રાપ્તિમાં સહયોગને સમર્થન આપ્યું હતું.
29. વધુમાં, જ્યારે રાષ્ટ્રપતિ લી એ ભારતની ‘પેક્સ સિલિકા‘ (Pax Silica) પહેલમાં જોડાવાનું સ્વાગત કર્યું હતું, ત્યારે પ્રધાનમંત્રી મોદીએ ‘ફોરમ ઓન રિસોર્સ જીઓસ્ટ્રેટેજિક એન્ગેજમેન્ટ‘ (FORGE) ના અધ્યક્ષ તરીકે રિપબ્લિક ઓફ કોરિયાના નેતૃત્વની પ્રશંસા કરી હતી. તેઓ બજારની સ્થિતિ અને વ્યવસાયિક વિચારણાઓ અનુસાર સપ્લાયમાં વિક્ષેપ અથવા બજારની અસ્થિરતાના સમયે નેપ્થા જેવી જટિલ સામગ્રી સુરક્ષિત કરવા માટે સહકાર મજબૂત કરવાની શક્યતાઓ તપાસવા પણ સંમત થયા હતા. બંને પક્ષો કટોકટીની સામગ્રીના દ્વિપક્ષીય વેપારને વિસ્તારવાની તકો શોધશે.
30. ભારત અને ROK હકારાત્મક અને સક્રિય કાર્યસૂચિ દ્વારા આબોહવા પરિવર્તનના વૈશ્વિક પડકારોનો સામનો કરવા ભાગીદાર છે જે તેમના આર્થિક કલ્યાણને પણ પ્રોત્સાહન આપે છે. આ સંદર્ભમાં, બંને નેતાઓએ પેરિસ કરારની કલમ 6.2 હેઠળ MOC ના નિષ્કર્ષનું સ્વાગત કર્યું હતું, જે રોકાણ-સંચાલિત શમન (mitigation) પ્રોજેક્ટ્સ માટે સહકારી અભિગમ સ્થાપિત કરે છે, તેમના સંબંધિત રાષ્ટ્રીય સ્તરે નિર્ધારિત યોગદાન (NDCs) ની સિદ્ધિને આગળ વધારે છે અને આબોહવા પરિવર્તન સામેની કાર્યવાહીના ક્ષેત્રમાં તેમની વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીને વધુ મજબૂત બનાવે છે.
31. પર્યાવરણીય રીતે જવાબદાર રાષ્ટ્રો તરીકે, ભારત અને ROK એ આબોહવા અને પર્યાવરણના ક્ષેત્રમાં સહકાર પરના MOU દ્વારા સંસ્થાકીય સહકાર ચાલુ રાખવાનો નિર્ણય લીધો હતો. બંને નેતાઓએ ROK ના ઇન્ટરનેશનલ સોલર એલાયન્સ (ISA) માં સભ્ય તરીકે જોડાવાનું અને ભારતના ગ્લોબલ ગ્રીન ગ્રોથ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (GGGI) માં સભ્ય તરીકે જોડાવાનું સ્વાગત કર્યું હતું. પ્રધાનમંત્રી મોદીએ ROK ને ગ્લોબલ બાયોફ્યુઅલ એલાયન્સ અને ઇન્ટરનેશનલ બિગ કેટ એલાયન્સ તથા કોએલિશન ફોર ડિઝાસ્ટર રિઝિલિયન્ટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (CDRI) માં જોડાવા માટે પણ આમંત્રણ આપ્યું હતું.
32. માનવતાના ભવિષ્યને અસર કરતા વૈશ્વિક પડકારોનો સામનો કરવા માટે ભારત-ROK માં વ્યાપક હિતોની માન્યતામાં, બંને નેતાઓએ ટકાઉપણું (Sustainability) ના ક્ષેત્રમાં સહકાર પરના સંયુક્ત નિવેદનને અપનાવવાનું સ્વાગત કર્યું હતું અને સાથે જ આબોહવા પરિવર્તન, આર્કટિક અને મેરીટાઇમ કોઓપરેશન સહિતના વૈશ્વિક વિષયો પર બંને વિદેશ મંત્રાલયો વચ્ચે સંવાદ શરૂ કર્યો હતો.

સોફ્ટ પાવરનું સ્તર વધારવું

33. ભારત અને ROK ના સમૃદ્ધ અને સહિયારા સાંસ્કૃતિક વારસાના આધારે, બંને નેતાઓએ બંને દેશોની સંસ્થાઓ વચ્ચે સાંસ્કૃતિક જોડાણોને વધુ મજબૂત કરવા સમર્થન આપ્યું હતું. તેઓએ વર્ષ 2026-2030 ના સમયગાળા માટે કલ્ચરલ એક્સચેન્જ પ્રોગ્રામ (CEP) ના વિસ્તરણને આવકાર્યું હતું અને તેમની સંબંધિત એજન્સીઓને યોગ્ય રીતે આનો અમલ કરવા માટે યોજનાઓ વિકસાવવા પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા. તેઓએ સાંસ્કૃતિક પ્રવૃત્તિઓની શ્રેણી દ્વારા વર્ષ 2028-29 ને ભારત-ROK મૈત્રી વર્ષ તરીકે ઉજવવાનું પણ નક્કી કર્યું હતું.
34. બંને નેતાઓએ સાંસ્કૃતિક અને સર્જનાત્મક ઉદ્યોગો (CCIs) ના ક્ષેત્રમાં સહકાર પરના MOU પર હસ્તાક્ષર કરવાનું સ્વાગત કર્યું હતું. વધુમાં, બંને પક્ષો ફિલ્મ ક્ષેત્રે સહયોગ વધારવા માટે પણ સંમત થયા હતા, જેમાં સહ-નિર્માણ, તાલીમ આદાનપ્રદાન અને એનિમેશન તથા વિઝ્યુઅલ ઈફેક્ટ્સ (VFX) જેવા ક્ષેત્રોમાં ટેકનોલોજી શેરિંગનો સમાવેશ થાય છે.
35. બંને નેતાઓએ એકબીજાના સમૃદ્ધ સાંસ્કૃતિક વારસા અને સોફ્ટ પાવર પ્રોજેક્શન વિશે જાગૃતિ લાવવા માટેની પ્રવૃત્તિઓને સમર્થન આપવા માટે સંમતિ આપી હતી, જેમાં ROK માં ‘ઇન્ડિયા ડે‘ અને ભારતમાં ‘કોરિયા ડે‘ ની ઉજવણીનો સમાવેશ થાય છે.
36. બંને દેશોના સહિયારા બૌદ્ધ વારસાને યાદ કરતા અને ભારત અને ROK વચ્ચેના ઐતિહાસિક અને સભ્યતાના જોડાણને વધુ ઊંડું બનાવવાના તેમના ઉદ્દેશ્યને અનુરૂપ, બંને નેતાઓએ ભારત દ્વારા ROK ને 200 કલાકૃતિઓના દાનનું સ્વાગત કર્યું હતું અને બંને દેશો વચ્ચે સાંસ્કૃતિક આદાનપ્રદાનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ગિમ્હે (Gimhae) ના પ્રયાસોને આવકાર્યા હતા.
37. બંને નેતાઓએ રમતગમત ક્ષેત્રે સહકાર પરના MOU પર હસ્તાક્ષર કરવાનું સ્વાગત કર્યું હતું જેથી નિષ્ણાતો અને કર્મચારીઓનું આદાનપ્રદાન, કોચિંગ, પ્રતિભા વિકાસ અને રમતગમત વિજ્ઞાનને લગતા કાર્યક્રમો અને જ્ઞાનનું આદાનપ્રદાન અને રમતગમત સત્તાવાળાઓ તથા અન્ય રમતગમત સંસ્થાઓ વચ્ચે સહકાર જેવી પ્રવૃત્તિઓને પ્રોત્સાહિત અને સુવિધાજનક બનાવી શકાય.

લોકો વચ્ચેના સંબંધો (People to People relations)

38. બંને નેતાઓએ શૈક્ષણિક સહકારને દ્વિપક્ષીય ભાગીદારીના પાયાના પથ્થર તરીકે મજબૂત કરવાની તેમની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો. તેઓએ માહિતીના વિસ્તૃત આદાનપ્રદાન દ્વારા યુનિવર્સિટીઓ અને માધ્યમિક શાળાઓ વચ્ચેના સહયોગની સાથે ફેકલ્ટી અને વિદ્યાર્થી વિનિમય કાર્યક્રમો અને સંયુક્ત શૈક્ષણિક પહેલોનું ખાસ કરીને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અને STEM ના ક્ષેત્રોમાં સ્વાગત કર્યું હતું.
39. ભાષાકીય અને સાંસ્કૃતિક સમજણના મહત્વને ઓળખીને, બંને નેતાઓએ શૈક્ષણિક અભ્યાસક્રમ, ડિજિટલ સાધનો, શિક્ષક તાલીમ અને સંબંધિત સંસ્થાકીય માળખા દ્વારા ભારતમાં કોરિયન ભાષા અને ROK માં ભારતીય ભાષાઓ, ખાસ કરીને હિન્દી, ના શિક્ષણ અને શીખવાને સમર્થન આપ્યું હતું. તેઓએ જાન્યુઆરી 2026 માં ભારતમાં પ્રથમ કોરિયા એજ્યુકેશન સેન્ટરના લોન્ચિંગનું સ્વાગત કર્યું હતું.
40. બંને પક્ષોએ ભારતના ત્રેવીસ ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ટેકનોલોજી (IITs) અને ROK માં KNU10 કન્સોર્ટિયમમાં ભાગ લેતી દસ કોરિયન નેશનલ યુનિવર્સિટીઓ વચ્ચે સંયુક્ત સંશોધન, ક્રેડિટ ટ્રાન્સફર અને વિદ્યાર્થીઓના વિનિમય દ્વારા યુનિવર્સિટી-સ્તરના શૈક્ષણિક સહકારને વધારવા માટે સંમતિ વ્યક્ત કરી હતી.
41. બંને નેતાઓએ ભારતીય પ્રાપ્તકર્તાઓ માટે ગ્લોબલ કોરિયા સ્કોલરશિપ (GKS) ની જોગવાઈ અને ઇન્ડિયન કાઉન્સિલ ફોર કલ્ચરલ રિલેશન્સ (ICCR) અટલ બિહારી વાજપેયી જનરલ સ્કોલરશિપ અને આર્ટ એન્ડ કલ્ચર માટે ICCR લતા મંગેશકર સ્કોલરશિપ સ્કીમ તથા સર્વગ્રાહી સુખાકારી માટે AYUSH સ્કોલરશિપ સ્કીમ દ્વારા કોરિયન પ્રાપ્તકર્તાઓ માટે શિષ્યવૃત્તિની પરસ્પર ઓફરનું સ્વાગત કર્યું હતું. દ્વિપક્ષીય શૈક્ષણિક સંબંધોને ગાઢ બનાવવા માટે, બંને નેતાઓએ તેમની સંબંધિત યોજનાઓ હેઠળ એકબીજાના નાગરિકો માટે શિષ્યવૃત્તિ સ્લોટ્સ વધારીને આ કાર્યક્રમોને વિસ્તારવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું હતું.
42. ભારત અને ROK માનવ સંસાધનના ક્ષેત્રમાં મજબૂત પૂરકતાઓ ધરાવે છે. બંને નેતાઓએ એકબીજાના વૈજ્ઞાનિક અને તકનીકી કૌશલ્યનો લાભ લેવા અને તેમની વૈજ્ઞાનિક સંસ્થાઓ અને માનવ મૂડી વચ્ચેના જોડાણોને મજબૂત કરવાની તેમની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો. આ સંદર્ભમાં, તેઓએ આગામી વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીની સંયુક્ત સમિતિ દ્વારા સંયુક્ત R&D ને પ્રોત્સાહન આપવાના નિર્ણયનું સ્વાગત કર્યું હતું.
43. બંને પક્ષોએ વધુ સક્રિય લોકો વચ્ચેના આદાનપ્રદાનને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે વિઝા અને ઇમિગ્રેશન સંબંધિત પ્રક્રિયાઓને વધુ કાર્યક્ષમ બનાવવાના માર્ગો શોધવા પર સંમતિ વ્યક્ત કરી હતી. નેતાઓએ લોકો અને માલસામાનના વધુ સક્રિય આદાનપ્રદાનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ભારત અને ROK વચ્ચે હવાઈ જોડાણ (air connectivity) મજબૂત કરવા માટે પણ સમર્થન આપ્યું હતું.
44. એકબીજાના દેશમાં વસતા કોરિયન અને ભારતીય સમુદાયોના યોગદાનની ઉજવણી કરતા, બંને નેતાઓએ બંને દેશોની ભલાઈ માટે તેમના કલ્યાણ અને તેમના સંબંધિત સમાજોમાં સક્રિય ભાગીદારીને ટેકો આપવાની તેમની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો.

વૈશ્વિક ભલાઈ માટે ભાગીદારી (Partnership for Global Good)

45. વૈશ્વિક બિન-પ્રસાર (non-proliferation) ના પ્રયાસો પ્રત્યે બંને દેશોના યોગદાન અને પ્રતિબદ્ધતાને ઓળખીને, બંને પક્ષો આંતરરાષ્ટ્રીય બિન-પ્રસાર વ્યવસ્થાને વધુ મજબૂત કરવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે ભારતની ન્યુક્લિયર સપ્લાયર્સ ગ્રુપની સભ્યપદ માટે સાથે મળીને કામ કરવાનું ચાલુ રાખવા માટે પ્રતિબદ્ધ થયા હતા.
46. બંને પક્ષોએ વિશ્વ વેપાર સંગઠન (WTO) ને કેન્દ્રમાં રાખીને નિયમ-આધારિત, ખુલ્લી, ન્યાયી, સમાન, પારદર્શક, સમાવિષ્ટ અને બિન-ભેદભાવ રહિત બહુપક્ષીય વ્યાપાર પ્રણાલી પ્રત્યે તેમની મજબૂત પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો. તેઓએ બહુપક્ષીય વ્યાપાર પ્રણાલી અને WTO ની કામગીરીને મજબૂત કરવા માટે રચનાત્મક રીતે જોડાવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. ભારત અને ROK એ 2028 માં આ જૂથની ROK ની પ્રેસિડેન્સીને ધ્યાનમાં રાખીને G20 સહિત બહુપક્ષીય મંચોમાં સહયોગ વધારવા માટે સંમતિ વ્યક્ત કરી હતી.
47. બંને નેતાઓએ આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાના સિદ્ધાંતોના આધારે નેવિગેશન અને ઓવરફ્લાઇટની સ્વતંત્રતા અને અવરોધ વિનાના કાયદેસરના વેપારને માન આપવાની તેમની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો, જે ખાસ કરીને યુનાઈટેડ નેશન્સ કન્વેન્શન ઓન ધ લો ઓફ ધ સી (UNCLOS) માં પ્રતિબિંબિત થાય છે. બંને નેતાઓએ તમામ પક્ષોને UNCLOS સહિત આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાના સાર્વત્રિક રીતે માન્યતા પ્રાપ્ત સિદ્ધાંતો અનુસાર શાંતિપૂર્ણ માધ્યમો દ્વારા વિવાદો ઉકેલવા વિનંતી કરી હતી.
48. બંને નેતાઓએ પશ્ચિમ એશિયાની વર્તમાન પરિસ્થિતિ અંગે ઊંડી ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. તેઓએ તમામ પક્ષોને સાર્વભૌમત્વ અને પ્રાદેશિક અખંડિતતા પ્રત્યે આદર સહિત આંતરરાષ્ટ્રીય શાંતિ અને સુરક્ષાના મૂળભૂત સિદ્ધાંતોને જાળવી રાખવા, નાગરિકોની સુરક્ષા અને નેવિગેશનની સ્વતંત્રતાને પ્રાથમિકતા આપવા હાકલ કરી હતી. તેઓએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે તણાવ ઘટાડવા અને પાયાના મુદ્દાઓને ઉકેલવા માટે સંવાદ અને મુત્સદ્દીગીરીનો આશરો લેવો જોઈએ.
49. બંને નેતાઓએ કોરિયન દ્વીપકલ્પ પર સંપૂર્ણ બિન-પરમાણુકરણ (denuclearization) અને કાયમી શાંતિ માટેની તેમની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો. ભારત કોરિયન દ્વીપકલ્પ પર આંતર-કોરિયન આદાનપ્રદાનના વિસ્તરણ, સંબંધોના સામાન્યકરણ અને તબક્કાવાર રીતે બિન-પરમાણુકરણ હાંસલ કરીને શાંતિપૂર્ણ સહઅસ્તિત્વ અને વહેંચાયેલ વૃદ્ધિ હાંસલ કરવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે સક્રિય રીતે તણાવ ઘટાડવા અને વિશ્વાસ નિર્માણના પગલાં દ્વારા આંતર-કોરિયન સંવાદ ફરી શરૂ કરવાના ROK ના પ્રયાસોને સમર્થન આપે છે. તેઓએ ખાસ કરીને આતંકવાદીઓ અને બિન-રાજ્ય કલાકારોને સામૂહિક વિનાશના શસ્ત્રો અને ડિલિવરી સિસ્ટમ્સના પ્રસારને રોકવા માટે પણ પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી.
50. બંને નેતાઓએ UN ચાર્ટર સહિત આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા અનુસાર યુક્રેનમાં ન્યાયી અને સ્થાયી શાંતિ માટે ટેકો વ્યક્ત કર્યો હતો. તેઓએ સંવાદ અને મુત્સદ્દીગીરી દ્વારા યુક્રેનમાં દુશ્મનાવટ બંધ કરવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો.
51. બંને પક્ષોએ સુરક્ષા પરિષદના વિસ્તરણ સહિત વ્યાપક UN સુધારાઓ માટે સાથે મળીને કામ કરવાનો સંકલ્પ કર્યો હતો. જેથી તેને વધુ લોકશાહી, જવાબદાર, સહભાગી અને આજના વિશ્વના પ્રતિનિધિ બનાવી શકાય. વધુમાં, બંને નેતાઓએ સમકાલીન વૈશ્વિક વાસ્તવિકતાઓને પ્રતિબિંબિત કરવા માટે યુએન સુરક્ષા પરિષદના સુધારાઓ તરફ કામ કરવા સંમતિ આપી હતી.
52. નેતાઓએ તેમની દ્વિપક્ષીય વાતચીત દરમિયાન ભારત-રિપબ્લિક ઓફ કોરિયા સ્પેશિયલ સ્ટ્રેટેજિક પાર્ટનરશિપની વ્યાપક સમીક્ષા પર સંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો. વર્ષ 2025 માં ભાગીદારીના 10 વર્ષ પૂર્ણ થવાની નોંધ લેતા, જે ગાઢ સહકારના એક દાયકાને ચિહ્નિત કરે છે, તેઓએ આગામી વર્ષોમાં ભાગીદારીને વધુ મજબૂત કરવાની તેમની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો.

SM/IJ/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964@gmail.com