પશ્ચિમ બંગાળના રાજ્યપાલ આર.એન. રવિ, અહીંના લોકપ્રિય મુખ્યમંત્રી સુવેન્દુ અધિકારી, કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળમાં મારા સાથી સુકંતા મજુમદાર, રાજ્યમંત્રી જગન્નાથ ચટ્ટોપાધ્યાય, IIT ખડગપુરના માનનીય ટી.વી. નરેન્દ્રન, સુમન ચક્રવર્તી, કાર્યક્રમમાં ઉપસ્થિત વિદ્યાર્થીઓ અને ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થીઓ અને અન્ય મહાનુભાવો, મહિલાઓ અને સજ્જનો.
સૌ પ્રથમ, હું મારા વિલંબ બદલ માફી માંગુ છું. હવામાનને કારણે, હું સમયસર ત્યાં પહોંચી શક્યો નહીં. પછી હું રોડ દ્વારા દોડી આવ્યો, તેમ છતાં આવવામાં મોડું થઈ ગયું. વિલંબ અને મારી રાહ જોવાની જરૂરિયાતને કારણે આપ સૌને થયેલી અસુવિધા બદલ હું માફી માંગુ છું.
મિત્રો,
આજે IIT ખડગપુરના આ પ્લેટિનમ જ્યુબિલી ઉજવણીમાં, હું મારી સામે ભારતનો ભૂતકાળ, ભારતનો વર્તમાન અને ભારતનું ભવિષ્ય જોઉં છું – બધું એકબીજા સાથે જોડાયેલું છે. એક ખૂબ જ પ્રતિભાશાળી, મહત્વાકાંક્ષી પેઢી અહીં હાજર છે. આજે, આપણે બધા આ સંસ્થાની 75 વર્ષની સફરની ઉજવણી કરવા, તેના વારસાને માન આપવા માટે અહીં ભેગા થયા છીએ. સ્થાપનાના 75 વર્ષોમાં, IIT ખડગપુરે ઘણા સીમાચિહ્નો હાંસલ કર્યા છે. અને આ 75 વર્ષોમાં, ભારતમાં બળદગાડાથી લઈને બુલેટ ટ્રેન સુધી, ટપાલ પત્રોથી લઈને સોશિયલ મીડિયા સંદેશાઓ સુધી ઘણા ફેરફારો જોવા મળ્યા છે. અને દેશના પ્રથમ IIT તરીકે, IIT ખડગપુરે આ દરેક પરિવર્તનમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી છે. હું આ પ્રસંગે IIT ખડગપુરના તમામ વિદ્યાર્થીઓ, ફેકલ્ટી સભ્યો, સમગ્ર સ્ટાફ અને તમામ ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થીઓને હૃદયપૂર્વક અભિનંદન આપું છું.
મિત્રો,
IIT ખડગપુરમાં જીવનની કેટલીક યાદો જીવનભર ટકી રહે છે. મને ખાતરી છે કે ઘણા ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થીઓ 50 ના દાયકામાં ચાના સમયે થતી ચર્ચાઓને દાયકાઓ પછી પણ યાદ રાખશે. અન્ય સંસ્થાઓમાં હોસ્ટેલ હોય છે, પરંતુ અહીં તમારી પાસે હોલ હોય છે. અને હું જાણું છું કે દરેક વિદ્યાર્થીને તેમના હોલ પર કેટલો ગર્વ છે. મારા આગમન પહેલાં, મને દિવાળીના ચિત્રો આપવામાં આવ્યા હતા, અને તમે લોકોએ હમણાં જ દિવાળીની ઉજવણી કરી હતી. અને મને કહેવામાં આવ્યું છે કે IIT ખડગપુરમાં દિવાળીની ઉજવણી અનોખી છે. અહીંની રોશનીનો પોતાનો મોહક સ્વભાવ છે, અને વિવિધ હોલ વચ્ચેની સ્પર્ધા તેને વધુ ખાસ બનાવે છે. આ વખતે કયો હોલ જીત્યો? સારું, જુઓ કે તેઓ કેટલા ગર્વથી તેની જાહેરાત કરી રહ્યા છે. તો, વિજેતાઓને મારા અભિનંદન. જો વિજેતાઓ તાળીઓ નહીં પાડે, તો બીજું કોણ જીતશે?
મિત્રો,
બંગાળની આ ભૂમિ એવી ભૂમિ છે જ્યાં વિચારોને શક્તિ મળી છે, જ્યાં રાષ્ટ્રીય ચળવળોનો જન્મ થયો છે. અને આ સંસ્થા એ જ સ્થળ પર બનેલી છે જ્યાં એક સમયે સ્વતંત્રતા સેનાનીઓ માટે અટકાયત શિબિર હતી. કલ્પના કરો કે આ અટકાયત શિબિરમાં સ્વતંત્રતા સેનાનીઓએ આખો દિવસ શું વાતો કરી હશે. તેઓ શું વિચારી રહ્યા હશે? તે સમયે તેમનું જીવન, તેમના વિચારો, તેમની પ્રવૃત્તિઓ આ વાતાવરણમાં એક મંત્રની જેમ ગુંજતી રહે છે, જે આજે પણ તમને બધાને પ્રેરણા આપે છે. દાયકાઓ પહેલા, આ જ અટકાયત શિબિરોએ ભારતીયોની અદમ્ય ભાવના અને હિંમતના સાક્ષી બન્યા હતા જેઓ પોતાનું શાસન ઇચ્છતા હતા, જેઓ ભારતને મહાન ઊંચાઈઓ પર પહોંચતા જોવા માંગતા હતા. અને આજે આ જ ભૂમિ પર, એક નવા દેખાવથી શણગારેલી આપણી IIT, એવા યુવાનોને તૈયાર કરી રહી છે જેમના નવીનતાઓ અને વિચારો ભારતની આત્મનિર્ભરતા પાછળની શક્તિ બની રહ્યા છે. આ ભૂમિ, જ્યાં સ્વ-શાસનની આકાંક્ષા હતી, આજે આત્મનિર્ભરતાના સંકલ્પને પ્રતિબિંબિત કરે છે. પછી સ્વતંત્રતાનું સ્વપ્ન હતું, આજે ભવિષ્યનું નિર્માણ કરવાની તક છે. આકાંક્ષાથી આત્મનિર્ભરતા સુધીની આ સફર વિકસિત ભારત બનાવવા માટે સાચી ઉર્જા છે.
મિત્રો,
જ્યારે IIT ખડગપુરે પોતાની સફર શરૂ કરી ત્યારે ભારતની આઝાદી નવી હતી. દેશે તેની પહેલી સામાન્ય ચૂંટણી પણ યોજી ન હતી. તે સમયે, ભારતને તેના ઉદ્યોગ અને માળખાગત સુવિધાઓ માટે એન્જિનિયરોની જરૂર હતી. જેમ જેમ દેશની વૈજ્ઞાનિક ક્ષમતાઓ વધતી ગઈ, તેના સ્નાતકોએ આપણા અવકાશ અને પરમાણુ ઉર્જા કાર્યક્રમોને આગળ વધારવામાં ફાળો આપ્યો. પછી માહિતી ટેકનોલોજીનો યુગ આવ્યો, અને વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં નવી તકો ઉભરી આવી. અહીંના યુવાનોએ દેશના સોફ્ટવેર ઉદ્યોગને મજબૂત બનાવ્યો અને વિશ્વની સૌથી મોટી કંપનીઓનું નેતૃત્વ કરવામાં ભૂમિકા ભજવી. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, દરેક યુગમાં, તમારી સંસ્થાએ રાષ્ટ્ર નિર્માણમાં આગેવાની લીધી છે. અને હવે, જેમ જેમ આપણે વિકસિત ભારતના લક્ષ્ય સાથે આગળ વધી રહ્યા છીએ, IIT ખડગપુરનો 75 વર્ષનો અનુભવ દેશના વિકાસ અને નવીનતા પ્રોફાઇલમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવશે. મને વિશ્વાસ છે કે તમે આજના મહત્વાકાંક્ષી ભારતના સપનાઓને પૂર્ણ કરવામાં કોઈ કસર છોડશો નહીં.
મિત્રો,
આપણી તાકાત આપણે કેટલા પડકારોનો સામનો કરવાની હિંમત કરીએ છીએ તેના પર નિર્ભર છે. લોકો ઘણીવાર મને પડકારો વિશે પૂછે છે. મેં કહ્યું કે મારા સ્વભાવમાં છે કે હું તેમને પડકાર્યા વિના રહી શકતો નથી.
મિત્રો,
શું આપણે કોઈ પડકારને પડકારીએ છીએ કે પછી આપણે આટલી ઝડપથી સંતોષ માટે સમાધાન કરી લઈએ છીએ? ઘણીવાર, કેટલાક લોકો પોતાના વિચારો પર અંકુશ રાખીને મર્યાદાઓ નક્કી કરે છે. અને આને જ મર્યાદિત માન્યતાઓ કહેવાય છે. અને મર્યાદિત માન્યતાઓ શું છે? મર્યાદિત માન્યતાઓ તમારા સપનાઓને મર્યાદિત કરે છે, તમારી પ્રતિભાને મર્યાદિત કરે છે, તમારા દેશની ક્ષમતાને મર્યાદિત કરે છે અને આપણે પોતે જ નક્કી કરીએ છીએ કે શું શક્ય છે અને શું નથી. અને મોટાભાગના લોકો, ના, આ થઈ શકતું નથી, અહીંથી જ શરૂઆત કરો. જે લોકો મૃત વિચારસરણી સાથે જીવે છે તેઓ પોતાનું જીવન પણ જીવી શકતા નથી, મિત્રો. આપણે આપણી વિચારસરણીની મર્યાદાઓને, આપણી વિચારસરણીની મર્યાદાઓને, આપણી દુનિયાની મર્યાદાઓ તરીકે સ્વીકારી છે.
મિત્રો,
રાષ્ટ્રો તેમની ક્ષમતાને ત્યારે જ ઓળખે છે જ્યારે તેઓ તેમની વિચારસરણીની સીમાઓ તોડે છે. અને છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારતે તે જ દર્શાવ્યું છે. ભારતે ગર્વથી જાહેર કર્યું છે, “બ્રેક ધ લિમિટ્સ, અનલોક ધ પોસિબિલિટિઝ.” હું આજે આના કેટલાક ઉદાહરણો શેર કરીશ. જરા વિચારો, 20 વર્ષ પહેલાં, આપણા દેશમાં ગરીબી કાયમી સમસ્યા માનવામાં આવતી હતી. પાંચ દાયકા પહેલા, લાલ કિલ્લા પરથી ગરીબી નાબૂદીની હાકલ કરતા સૂત્રોચ્ચાર કરવામાં આવતા હતા. પરંતુ તે પછી, જ્યારે પણ નીતિ સ્તરે કંઈક કરવાનું હતું, ત્યારે આખી સિસ્ટમ ફક્ત પાછળ બેસીને એક ફાઇલ તૈયાર કરતી.
મિત્રો,
આનું કારણ એ છે કે બધા માનતા હતા કે ગરીબી નાબૂદ કરી શકાતી નથી, વસ્તી એટલી વધારે છે અને તે આમ જ ચાલુ રહેશે. આનો અર્થ એ છે કે કોઈ ગરીબી નાબૂદ કરવા માટે યોગ્ય નીતિઓ સાથે કામ કરવાની હિંમત પણ કરતું નથી.
મિત્રો,
જ્યારે અમે સત્તામાં આવ્યા ત્યારે પરિસ્થિતિ એવી જ હતી, અને મેં લાલ કિલ્લા પરથી જાહેરાત કરી હતી કે હું ગરીબો માટે શૌચાલય બનાવીશ. સંસદમાં લોકોએ મારી મજાક ઉડાવતા કહ્યું, “આ કેવા પ્રકારના પ્રધાનમંત્રી છે, લાલ કિલ્લા પરથી શૌચાલય બનાવવાની વાત કરે છે?” આવા લોકોને ખ્યાલ પણ નહોતો કે ગરીબો માટે, દરેક માતા કે બહેન માટે શૌચાલય કેટલું મહત્વપૂર્ણ છે. આ માનસિકતાને કારણે, આખો દેશ આવી ઘણી સુવિધાઓથી વંચિત રહ્યો. 12 વર્ષમાં, અમે આ માનસિકતા બદલી. અમે ગરીબોને સશક્ત બનાવ્યા. અમે “સશક્તિકરણથી સશક્ત બનાવવા” આ સૂત્ર દ્વારા જીવીએ છીએ અને અમે તેમને સશક્ત બનાવ્યા. અમે તેમના જીવનની સરળતા માટે યોજનાઓ શરૂ કરી, અને દેશ આજે તેના પરિણામો જોઈ રહ્યો છે. તમે વિશ્વ બેંકના તાજેતરના અહેવાલ પર સમાચાર વાંચ્યા હશે અથવા સાંભળ્યા હશે. વિશ્વ બેંકે જણાવ્યું છે કે માત્ર 12-13 વર્ષમાં, ભારતમાં 50 કરોડ લોકો ગરીબીમાંથી બહાર આવ્યા છે.
મિત્રો,
આ કોઈ નાનો ફેરફાર નથી; તે “બ્રેક ધ લિમિટ્સ” કહેતી ફિલસૂફીનું પરિણામ છે.
મિત્રો,
હું તમને બીજું એક ઉદાહરણ આપું છું. જ્યારે મેં સેમિકન્ડક્ટર મિશન શરૂ કર્યું, ત્યારે ઘણા પ્રશ્નો હતા. આ મિશનની હવે શું જરૂર છે? આ દેશ વિકાસ કરી રહ્યો છે, તે દેશ વિકાસ કરી રહ્યો છે અને સેમિકન્ડક્ટર 50 વર્ષથી બનાવવામાં આવી રહ્યા છે. હવે સેમિકન્ડક્ટર વિકસાવવાથી આપણે શું પ્રાપ્ત કરીશું? આ વાત કહેવામાં આવી રહી હતી. વિચારવાની મર્યાદા.
મિત્રો,
તમને જાણીને આશ્ચર્ય થશે કે 50 વર્ષ પહેલાં એક કંપની સેમિકન્ડક્ટર બનાવવા માટે ભારતમાં આવી હતી, પરંતુ તેને લાલ ઝંડો દેખાડીને પાછી મોકલી દેવામાં આવી હતી. મને ખબર છે કે કોઈ પ્રશંસા કરશે નહીં, આ લાલ ઝંડો કૃત્ય હતું. અને તેથી, જ્યારે મેં સેમિકન્ડક્ટર મિશન વિશે વાત કરી, ત્યારે કહેવામાં આવ્યું કે તે ખૂબ મોડું થઈ ગયું છે.
મિત્રો,
હું પણ નિશ્ચિત કરીને બેઠો તો. મેં કહ્યું, “તો શું જો મોડું થઈ ગયું હોત, તો શું ભારત હજી પણ ખાલી બેસી રહેશે?” અમે શરૂઆત કરી. મેં અધિકારીઓ સાથે વ્યક્તિગત રીતે આયોજન પ્રક્રિયા શરૂ કરી અને આજે ચાર વર્ષમાં, દેશભરમાં અસંખ્ય સેમિકન્ડક્ટર સુવિધાઓ ખુલી ગઈ છે. ભારતે ચિપ્સ નિકાસ કરવાનું શરૂ કર્યું છે. આજે તમારા ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થીઓ આવી ઘણી સુવિધાઓ ચલાવી રહ્યા છે, નેતૃત્વ અને અમલીકરણ પ્રદાન કરી રહ્યા છે. અને મારા પર વિશ્વાસ કરો મિત્રો, તમારા માટે પુષ્કળ તકો છે. ચિપ્સથી લઈને જહાજો સુધી, બધું અહીં તમારા જેવા યુવાનો દ્વારા કરવામાં આવશે. પણ વિચારો, જો આપણે ફક્ત એટલું જ માનીએ કે તે પહેલાથી જ ત્યાં થઈ ગયું છે, તો આપણે હવે સેમિકન્ડક્ટર કેમ બનાવવું જોઈએ? તો કંઈ થશે નહીં.
મિત્રો,
હું અંતરિક્ષ ક્ષેત્રનું બીજું એક મજબૂત ઉદાહરણ આપીશ. આપણા દેશમાં ISRO એક મર્યાદિત પ્લેટફોર્મ હતું, જ્યાં પ્રવેશ ખૂબ જ પ્રતિબંધિત હતો. ત્યાં કોઈપણ પ્રક્ષેપણ અથવા મિશનની એક અલગ સિસ્ટમ હતી. ISROની બહારના યુવાનોને પ્રવેશ નકારવામાં આવતો હતો, તકો તો દૂરની વાત. મેં મંત્રાલયને કહ્યું હતું કે આપણા યુવા સંશોધકોને આ ક્ષેત્રમાં તકો આપવી જોઈએ. અમે ભારતના અવકાશ ક્ષેત્રને ભારતના યુવાનો માટે ખોલ્યું, અને આજે IIT ખડગપુરના વિદ્યાર્થી પવને સ્કાયરૂટ એરોસ્પેસ બનાવ્યું છે, જેનાથી ભારતને તેનું પ્રથમ ખાનગી રોકેટ લોન્ચ કરવાનું સન્માન મળ્યું છે. આજે આવા ઘણા અવકાશ સ્ટાર્ટઅપ્સ ભારતના અવકાશ કાર્યક્રમને નવી ગતિએ આગળ વધારી રહ્યા છે. આ વસ્તુઓ એક સમયે અશક્ય લાગતી હતી, પરંતુ આજે, બધું શક્ય છે, બધું વાસ્તવિકતા છે. અને હું ગર્વથી કહી શકું છું કે તમારા ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થીઓએ આ અશક્યને શક્ય બનાવવામાં મોટો ફાળો આપ્યો છે.
મિત્રો,
દેશને તમારા બધા પાસેથી ઘણી અપેક્ષાઓ છે. આગામી બે દાયકા તમારા જીવનના સૌથી ઉત્પાદક વર્ષોમાંના એક હશે. 2047 સુધીમાં, તમારામાંથી ઘણા નેતૃત્વના હોદ્દા પર હશે. આ વર્ષો ભારતના વિકાસ માટે સૌથી નિર્ણાયક વર્ષો પણ હશે. અને તેથી, તમે મેળવો છો તે દરેક સફળતા દેશ માટે મહત્વપૂર્ણ રહેશે. તેથી, તમારે હંમેશા પોતાને પૂછવું જોઈએ: દેશ સામે કયા પડકારો છે જેને ઉકેલવામાં તમે યોગદાન આપવા માંગો છો? મારો મંત્ર યાદ રાખો, મિત્રો: રાષ્ટ્ર પ્રથમ. જ્યારે તમે આ માનસિકતા સાથે આગળ વધશો, ત્યારે તે નિઃશંકપણે તમારા માટે નવી તકો લાવશે, અને દેશને પણ ઘણો ફાયદો થશે.
મિત્રો,
છેલ્લા 75 વર્ષોમાં તમે નોંધપાત્ર કાર્ય કર્યું છે. હવે, તમારે એ દ્રઢ સંકલ્પ સાથે આગળ વધવું જોઈએ કે 100મી વર્ષગાંઠની ઉજવણી, જ્યારે IIT ખડગપુર તેની 100મી વર્ષગાંઠ ઉજવે છે, ત્યારે તે વિકસિત ભારતમાં યોજવી જોઈએ. 1925-27માં આ જ ભૂમિ પર કેદ થયેલા સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓએ 20 વર્ષની અંદર સ્વતંત્રતા પ્રાપ્ત કરવાનો સંકલ્પ લીધો હતો. ચાલો આજે અહીંથી સંકલ્પ કરીએ કે આપણે 20 વર્ષની અંદર વિકસિત ભારત પ્રાપ્ત કરીશું. આપણે તે કરીશું. અને આપણે આ પ્રાપ્ત કરવા માટે આપણા બધા પ્રયત્નો અને ખૂબ જ મહેનત કરીશું. અને આજે જ્યારે હું બંગાળની ભૂમિ પર આવ્યો છું, ત્યારે હું સ્વામી વિવેકાનંદના શબ્દો સાથે સમાપ્ત કરીશ: ઉઠો, જાગો, અને ધ્યેય પ્રાપ્ત ન થાય ત્યાં સુધી થોભો નહીં. ફરી એકવાર આ ખાસ પ્રસંગે, આપ સૌને મારી શુભકામનાઓ.
ખુબ ખુબ આભાર.
SM/NK/GP/JT
સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :
@PIBAhmedabad
/pibahmedabad1964
/pibahmedabad
pibahmedabad1964@gmail.com [
0KB ]
There are no limits to what young minds can achieve. Speaking at the Platinum Jubilee celebrations of IIT Kharagpur. @IITKgp https://t.co/VkB3UO2Rkn
— Narendra Modi (@narendramodi) November 21, 2026
आज जब हम विकसित भारत के लक्ष्य के साथ आगे बढ़ रहे हैं तो IIT खड़गपुर का 75 वर्षों का अनुभव देश के विकास में, देश के innovation profile में बहुत बड़ी भूमिका निभाने वाला है: PM @narendramodi at Platinum Jubilee celebrations of @IITKgp
— PMO India (@PMOIndia) November 21, 2026
राष्ट्र भी अपनी क्षमताओं को तभी पहचानते हैं जब वे अपनी सोच की सीमाओं को तोड़ते हैं। पिछले कुछ वर्षों में भारत ने यही करके दिखाया है। भारत ने डंके की चोट पर कहा... Break the Limits. Unlock the Possibilities: PM @narendramodi
— PMO India (@PMOIndia) November 21, 2026
Nation First... जब आप इस mindset से आगे बढ़ेंगे तो निश्चित ही, ये आपके लिए भी नए अवसर लेकर आएगा और देश को भी बहुत लाभ होगा: PM @narendramodi at @IITKgp Platinum Jubilee celebrations
— PMO India (@PMOIndia) November 21, 2026