પીએમઇન્ડિયા

પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ આજે ભારત મંડપમ્, નવી દિલ્હી ખાતે યુનિયન પબ્લિક સર્વિસ કમિશન (UPSC) ની શતાબ્દી ઉજવણીમાં ભાગ લીધો હતો. પોતાના સંબોધનમાં શતાબ્દી પાછળના ગૂઢ વારસાને રેખાંકિત કરતા, પ્રધાનમંત્રીએ નોંધ્યું હતું કે 100-વર્ષની આ ઉજવણી ખરેખર લાખો યુવાનો દ્વારા જીવાતી અસીમ આકાંક્ષાઓનો અને દરેક ભારતીય સંસ્થામાં મૂકે છે તે અચળ વિશ્વાસનો ઉત્સવ છે. તેમણે બદલાતી પેઢીઓ, સરકારો, ટેકનોલોજી અને અભ્યાસક્રમો છતાં સંસ્થાની કાયમી વિશ્વસનીયતાની પ્રશંસા કરી હતી, તથા એક સ્મારક ટપાલ ટિકિટ, એક ખાસ સિક્કો અને 100 મહત્વપૂર્ણ કેસ કાયદાઓના સંકલન વિમોચનની ઉજવણી કરી હતી.

આઝાદી પછી સામનો કરવા પડેલા મનોહર પડકારોને યાદ કરતાં, પ્રધાનમંત્રીએ માત્ર દેશને સ્વતંત્ર રાખવા માટે જ નહીં, પરંતુ નવા બનેલા રાષ્ટ્ર પર સક્રિયપણે શાસન કરવા માટે જરૂરી મહત્વપૂર્ણ સ્ટીલ ફ્રેમ સ્થાપિત કરવા બદલ સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલને ઉંડી શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરી હતી. તેમણે સ્વતંત્ર ભારતના અગ્રણી સ્તંભ તરીકે આ સંસ્થાનું રૂપાંતરણ કરવા અને તેને સશક્ત બનાવવા બદલ સરદાર પટેલની પ્રશંસા કરી હતી અને નોંધ્યું હતું કે “રાષ્ટ્રના પુનઃનિર્માણ માટે જરૂરી સ્ટીલ ફ્રેમ સરદાર પટેલ દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવી હતી.”

1926માં સંસ્થાના બ્રિટિશ રાજના પ્રારંભને તેના આઝાદી પછીના ઉત્ક્રાંતિ સાથે સરખાવતાં, પ્રધાનમંત્રીએ નોંધ્યું હતું કે આ વ્યવસ્થાએ એક મુક્ત રાષ્ટ્રના સપના પૂરા કરવા તરફ સફળતાપૂર્વક પોતાનું ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું. તેમણે સ્વીકાર્યું કે યુપીએસસીએ તેની ઐતિહાસિક ફરજો ઉત્કૃષ્ટ રીતે નિભાવી છે, પરંતુ હવે ધ્યાન નિર્ણાયક રીતે દેશની રાહ જોઈ રહેલા આગામી મહત્વપૂર્ણ 25 વર્ષ તરફ કેન્દ્રિત થવું જોઈએ. શ્રી મોદીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, “તેથી, આજે હું મારી ચર્ચાનું ધ્યાન આ દિશામાં રાખીશ,”

વિકસિત ભારત પ્રાપ્ત કરવામાં પસંદગી આયોગોની નિર્ણાયક ભૂમિકાની વિગતો આપતાં, પ્રધાનમંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે આજે ભરતી થયેલા યુવાનો રાષ્ટ્રના ભવિષ્યના મુખ્ય શિલ્પીઓ અને પ્રાથમિક લાભાર્થીઓ બંને તરીકે એકસાથે સેવા આપશે. તેમણે આદેશ આપ્યો કે દરેક પસંદગી પ્રક્રિયાને રાષ્ટ્ર અને નાગરિકને પ્રાથમિકતા આપવાના દ્વિપક્ષીય માપદંડો સામે કડક રીતે ચકાસવી જોઈએ. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે, “જ્યારે આ ભાવનાથી ભરેલા ઉમેદવારોની પસંદગી કરવામાં આવશે, ત્યારે રાષ્ટ્રીય લક્ષ્યો પ્રાપ્ત કરવા વધુ સ્વાભાવિક અને સરળ બનશે,”

2047ના વિશાળ ભિન્ન સામાજિક-આર્થિક પરિદ્રશ્યનું પ્રક્ષેપણ કરતાં, પ્રધાનમંત્રીએ સમજાવ્યું કે ગ્રામીણ-શહેરી તફાવત ઘટવાની સાથે વધુને વધુ શહેરીકૃત બની રહેલું રાષ્ટ્ર યુવાનોની આકાંક્ષાઓને વિશેષરૂપે ઉંચી લાવશે. તેમણે ચેતવણી આપી હતી કે જે વિશ્વમાં નાગરિકો AI દ્વારા સંચાલિત ઝડપી, વાસ્તવિક સમયના ઉકેલોની માંગ કરે છે તે ઇન્સ્ટન્ટ-ડિલિવરી વિશ્વની ઝડપ સાથે મેળ ખાવા માટે પરંપરાગત સેવા વિતરણ મોડલ્સ વિકસિત થવા જોઈએ. “આ બદલાતી માનસિકતા આપણી સિવિલ સર્વિસીસ પાસે પણ નવા ફેરફારોની માંગ કરે છે,” જે અંગે શ્રી મોદીએ અવલોકન કર્યું હતું.

ભરતી તત્વજ્ઞાનમાં મૂળભૂત ફેરફાર કરવા વિનંતી કરતા, પ્રધાનમંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે પસંદગીના માપદંડોએ માત્ર શૈક્ષણિક જ્ઞાનનું મૂલ્યાંકન ન કરવું જોઈએ, પરંતુ તે પાછળની પ્રેરણાનું પણ મૂલ્યાંકન કરવું જોઈએ જેથી ઉમેદવારો માત્ર પબ્લિક ઓફિસ તરફ નહીં પરંતુ જાહેર સેવા તરફ આકર્ષાય. તેમણે સમજાવ્યું કે યોગ્ય આંતરિક પ્રેરણા ધરાવતી વ્યક્તિઓની પસંદગી કરવાથી વહીવટીતંત્ર માટે ઝડપથી બદલાતી જાહેર આકાંક્ષાઓને અનુકૂળ થવું વધુ સરળ બને છે. “તેથી, આપણે ભવિષ્યની જરૂરિયાતો અનુસાર આપણા પસંદગીના માપદંડો અને ભરતી પ્રક્રિયાને પણ અનુકૂળ કરવી પડશે.”

નવા નિમાયેલા સિવિલ સેવકો સાથેના તેમના વ્યક્તિગત વાર્તાલાપ શેર કરતાં, પ્રધાનમંત્રીએ સૂચવ્યું કે તાલીમાર્થી અધિકારીઓએ ભવિષ્યમાં પડકારો અને જવાબદારીઓ વધે ત્યારે સ્વ-મૂલ્યાંકનના સાધન તરીકે સેવા આપવા માટેની તેમની મૂળ પ્રેરણાઓ લખી રાખવી જોઈએ. તેમણે યુપીએસસી અને રાજ્ય આયોગો બંનેને ઉમેદવારો માટે આવી જ આત્મનિરીક્ષણ પદ્ધતિઓને સંસ્થાકીય બનાવવાનો આગ્રહ કર્યો હતો. અને ટિપ્પણી કરી હતી કે, “યુપીએસસી અને રાજ્ય આયોગો પણ આવી સિસ્ટમ વિકસાવવા વિશે વિચાર કરી શકે છે.”

ભૂતકાળની જૂની ‘માંઈ-બાપ‘ શાસન માનસિકતાને ફગાવી દેતા, પ્રધાનમંત્રીએ ‘નાગરિક દેવો ભવ‘- નાગરિકને દેવ ગણવાના અપરિવર્તનીય સિદ્ધાંત પર બનેલા આધુનિક વહીવટી યુગની શરૂઆત કરી. તેમણે ઘોષણા કરી કે નાગરિકની સેવાને સર્વોપરી રાખવી એ 21મી સદીના સુશાસનનું સંપૂર્ણ હાર્દ છે. “એટલે કે, દેશનો નાગરિક આપણા માટે કોઈ દેવતાથી કમ નથી.”

આધુનિક વહીવટ માટે નવી કાર્ય સંસ્કૃતિને વ્યાખ્યાયિત કરતા, પ્રધાનમંત્રીએ સ્પષ્ટપણે વિગત આપી કે 21મી સદીનું ભારત તદ્દન નવી ઓપરેશનલ ભાવના સાથે આગળ વધી રહ્યું છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ નવા યુગના મૂળભૂત સિદ્ધાંતો સંપૂર્ણપણે ત્રણ મુખ્ય સ્તંભો પર આધારિત છે. “તેના મૂળભૂત સિદ્ધાંતો પ્રજાલક્ષી, સક્રિય, સુશાસન છે!”

આ મૂળભૂત શાસન સિદ્ધાંતો વિશે વિગતવાર જણાવતાં, પ્રધાનમંત્રીએ માંગ કરી હતી કે રાષ્ટ્રીય અને રાજ્ય બંને સ્તરે પસંદગી પ્રક્રિયાઓ એવા વ્યાવસાયિકોની ભરતી માટે ઝીણવટપૂર્વક ડિઝાઇન કરવામાં આવે જેઓ સક્રિયપણે સમસ્યાઓની પૂર્વધારણા કરે છે અને બિનજરૂરી દબાણ કે પ્રભાવ વિના કામ કરે છે. તેમણે એવા સંવેદનશીલ સિવિલ સેવકોની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો જેઓ નવીન ઉકેલો શોધે છે, સક્રિયપણે નાગરિકોના જીવનને સરળ બનાવે છે, અને જનતા પર કાયદાની અસરનું ટીકાત્મક મૂલ્યાંકન કરે છે. તેમણે નોંધ્યું કે, “આપણે દેશને એવા વ્યાવસાયિકો આપવાના છે જેઓ મુશ્કેલ સમસ્યાઓમાંથી બહાર નીકળવાના નવીન રસ્તાઓ શોધે છે.”

સમાજ સામનો કરી રહ્યો છે તેવા અણધાર્યા તકનીકી વિક્ષેપોને સંબોધતાં, પ્રધાનમંત્રીએ ચેતવણી આપી હતી કે ભવિષ્યના સિવિલ સેવકોએ માહિતી યુદ્ધ, ડીપફેક્સ, અલ્ગોરિધમિક પક્ષપાત અને આબોહવા ન્યાય જેવા તદ્દન નવા યુદ્ધક્ષેત્રોમાં કામ કરવું પડશે. તેમણે ભરતી એજન્સીઓને ઉમેદવારોની દ્રષ્ટિ અને જટિલ સમસ્યા-ઉકેલવાની ક્ષમતાઓને પ્રાથમિકતા આપીને આ વૈશ્વિક ફેરફારોને અનુકૂળ થવા સૂચના આપી હતી. “આવા પરિદ્રશ્યમાં, પસંદગી પ્રક્રિયામાં, આપણે જટિલ સમસ્યા ઉકેલવા અને દ્રષ્ટિની ચકાસણીને પણ પ્રાથમિકતા આપવી પડશે,” તેમ શ્રી મોદીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું.

વહીવટી સુધારાની તાકીદ પર પ્રકાશ પાડતાં, પ્રધાનમંત્રીએ આગ્રહ રાખ્યો હતો કે પરીક્ષા એજન્સીઓએ ધોરણો ઘટાડ્યા વિના પરીક્ષા ચક્ર ટૂંકાવવા માટે ટાઇમ સર્ટેનિટી (સમય નિશ્ચિતતા) ના સિદ્ધાંતને અપનાવીને રાષ્ટ્રની વ્યાપક સુધારણા ગતિ સાથે ઝડપથી જોડાવું જોઈએ. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે લાંબી ચાલેલી પરીક્ષાઓ પરિવારો પર કોચિંગ ફી, ભાડું અને પરિવહન જેવા ગંભીર નાણાંકીય બોજ નાખે છે, જેથી પરીક્ષા ચક્ર ઘટાડવાને મૂળભૂત ન્યાયિક સુધારામાં ફેરવે છે. “આ એક સમાનતા સુધારણા (ઇક્વિટી રિફોર્મ) પણ હશે.”

સંસ્થાકીય ક્ષમતા નિર્માણને પ્રોત્સાહન આપતાં, પ્રધાનમંત્રીએ વર્તમાન રાષ્ટ્રીય પરિષદોની પ્રશંસા કરી જ્યાં રાજ્ય આયોગો શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓ શેર કરે છે, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણોનો અભ્યાસ કરીને અને તકનીકી કાર્યક્ષમતા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને આ મંચોને ઉચ્ચ સ્તરે લઈ જવા વિનંતી કરી હતી. તેમણે દેશભરના સહભાગી યુવાનોને ભારે રાહત અને સ્પષ્ટતા આપવા માટે ક્રોસ-લર્નિંગ અને પ્રક્રિયાઓના માનકીકરણની વકીલાત કરી હતી અને તે વાત પર પ્રકાશ પાડતાં જણાવ્યું હતું કે “ક્રોસ-લર્નિંગની આ પ્રક્રિયા યુપીએસસીને પણ ફાયદો કરશે અને દરેક રાજ્યના પસંદગી આયોગોને પણ ફાયદો કરશે.”

સતત સંસ્થાકીય વિકાસની અત્યંત આવશ્યકતાનો પુનરોચ્ચાર કરતાં, પ્રધાનમંત્રીએ સલાહ આપી કે યુપીએસસી અને રાજ્ય પસંદગી આયોગો બંનેએ પોતાના ક્ષમતા નિર્માણ પર અવિરતપણે ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જોઈએ. તેમણે સિવિલ સેવકો માટેના રાષ્ટ્રીય મિશન હેઠળ અગાઉથી સ્થાપિત ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો ભારે ઉપયોગ કરવાની ભલામણ કરી હતી અને તે અંગે ટિપ્પણી કરી હતી કે, “મિશન કર્તવ્યયોગી હેઠળ બનાવાયેલ i-GOT મંચનો આના માટે ઉપયોગ કરી શકાય છે,”

અધિકારીઓને તેમની મહાન રાષ્ટ્રીય ફરજની યાદ અપાવતાં, પ્રધાનમંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે તેમનું મુખ્ય મિશન યુવા શક્તિને મજબૂત રાષ્ટ્રીય શક્તિમાં રૂપાંતરિત કરવા સાથે સીધું જોડાયેલું છે, અને તકો સફળતાપૂર્વક ભદ્ર શહેરીજનોથી ગ્રામીણ ગામડાંઓના પ્રતિભાશાળી યુવાનો તરફ કેવી રીતે સ્થાનાંતરિત થઈ છે તેની ઉજવણી કરી હતી. તેમણે સિવિલ સર્વિસીસમાં મહિલા ઉમેદવારોમાં થયેલા ઐતિહાસિક વધારાને ગર્વથી નોંધ્યો હતો, જે 1952 માં માત્ર 3 ટકાથી વધીને આજે 30 ટકાથી વધુ થઈ ગયો છે, સાથે જ 2014 પછી ચારમાંથી ત્રણ મહિલા યુપીએસસી ચેરપર્સનની ઐતિહાસિક નિમણૂક થઈ છે. “આ ફેરફારો માત્ર આંકડા નથી; તે દર્શાવે છે કે દેશમાં તકોનો વ્યાપ કેટલો વિસ્તર્યો છે.”

1976માં સંસ્થાની 50મી વર્ષગાંઠ પછી ઉમેદવારોની ભાગીદારીમાં થયેલા વિસ્ફોટક વધારા તરફ ઈશારો કરતા, પ્રધાનમંત્રીએ પરીક્ષા આપનારાઓમાં 45 ગણો વધારો નોંધ્યો હતો, જે એક વિશાળ રાષ્ટ્રીય પ્રતિભા પૂલનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે જે પસંદગીકારો પાસેથી જંગી જવાબદારીની માંગ કરે છે. તેમણે આયોગોને યાદ અપાવ્યું કે તેઓ માત્ર ઉમેદવારોની પસંદગી નથી કરી રહ્યા, પરંતુ એવા વ્યક્તિઓને પસંદ કરી રહ્યા છે જેઓ તળિયાના સ્તરે સરકારનો સાચો ચહેરો અને પ્રતિનિધિ બનશે અને “તેથી, યોગ્ય વ્યક્તિ પસંદ કરવાની આપ સૌની ખૂબ જ મોટી જવાબદારી છે.”

સંસ્થાની બીજી સદી તરફ જોતાં, પ્રધાનમંત્રીએ આયોગને તેની મૂળભૂત વિશ્વસનીયતાને સખત રીતે સુરક્ષિત રાખીને ભવિષ્યના પડકારોને પહોંચી વળવા માટે તેની કામગીરીને આક્રમક રીતે અદ્યતન કરવા વિનંતી કરી હતી. તેમણે ભાર આપ્યો હતો કે યુપીએસસીની મૂળ ઓળખ, તેની સ્વતંત્રતા, નિષ્પક્ષતા, મેરિટ, ગોપનીયતા અને ન્યાયી પ્રક્રિયાઓ સાથે ક્યારેય સમાધાન થવું જોઈએ નહીં. “આ મૂલ્યો હંમેશા રહેવા જોઈએ,”

ભવિષ્યલક્ષી જનાદેશ સાથે પોતાના સંબોધનનો સમાપન કરતા, પ્રધાનમંત્રીએ તેમની ગૂઢ આશા વ્યક્ત કરી હતી કે આ સંસ્થા તેની નવી સદીમાં સતત સમૃદ્ધ થતી રહેશે અને સફળતાપૂર્વક અનુકૂળ થતી રહેશે.

100 years of UPSC is a proud milestone. For a century, it has played an important role in administration and serving people. https://t.co/8mLKPv4jXU

— Narendra Modi (@narendramodi) October 1, 2026

आज का ये दिन, UPSC के 100 वर्षों के उत्सव के साथ ही ये एक विरासत का भी उत्सव है… ये उत्सव, उस आकांक्षा का है… जिसे हर वर्ष लाखों-लाख युवा जीते हैं।

ये उत्सव, उस विश्वास का है… जो हर भारतवासी का इस संस्था पर है: PM @narendramodi

— PMO India (@PMOIndia) October 1, 2026

हमें दो कसौटियों को हमेशा याद रखना है।

एक – Nation First.

दूसरी – Citizen First: PM @narendramodi

— PMO India (@PMOIndia) October 1, 2026

हमें ऐसे युवाओं को Public Services में लाना होगा, जो Public Office से नहीं, Public Service से आकर्षित हों।

इसलिए जरूरी है कि Recruitment की परीक्षा… सिर्फ यह न परखे कि Candidate कितना जानता है।

बल्कि वो यह भी देखे कि… वह युवा Civil Services में आना क्यों चाहता है: PM…

— PMO India (@PMOIndia) October 1, 2026

हमारा मंत्र है… नागरिक देवो भव।

यानि देश का नागरिक हमारे लिए किसी देव से कम नहीं है।

हमारे लिए नागरिक की सेवा सर्वोपरि है: PM @narendramodi

— PMO India (@PMOIndia) October 1, 2026

आज 21वीं सदी का भारत, एक नई कार्य-संस्कृति के साथ आगे बढ़ रहा है।

इसका मूल सिद्धांत है… Pro-People, Pro-Active, Good Governance: PM @narendramodi

— PMO India (@PMOIndia) October 1, 2026

SM/DK/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964@gmail.com [ 0KB ]