പ്രധാനമന്ത്രി ശ്രീ നരേന്ദ്ര മോദി ഇന്ന് ന്യൂഡൽഹിയിലെ പുരാന കിലയിൽ പ്രഥമ ഷാങ്ഹായ് സഹകരണ സംഘടന (SCO) സാംസ്കാരിക സംഭാഷണ ഫോറം ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തു. ചടങ്ങിൽ സംസാരിച്ച അദ്ദേഹം SCO അംഗരാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വിശിഷ്ടാതിഥികൾ, എസ്.സി.ഒ മന്ത്രിമാർ, അംബാസഡർമാർ, ഹൈക്കമ്മീഷണർമാർ, പണ്ഡിതന്മാർ, കലാകാരന്മാർ, അതിഥികൾ എന്നിവരെ സ്വാഗതം ചെയ്യുകയും യുദ്ധവും അശാന്തിയും നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ ആഗോള ചർച്ചകളിൽ സാംസ്കാരിക ബന്ധങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഒരു ചർച്ച നടത്തുന്നതിന്റെ പ്രാധാന്യം എടുത്തുപറയുകയും സാംസ്കാരിക ബന്ധം ലോകസമാധാനത്തിനുള്ള ഏറ്റവും ശക്തമായ ഉറപ്പായി വർത്തിക്കുന്നുവെന്നും ഷാങ്ഹായ് സഹകരണ സംഘടനയുടെ 25-ാം വാർഷികത്തെയും സുരക്ഷ, സമ്പദ്വ്യവസ്ഥ, കണക്റ്റിവിറ്റി എന്നിവയിലെ വളർന്നുവരുന്ന സഹകരണത്തെയും അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ഇത് മുന്നോട്ട് പോകുന്നതെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാട്ടുകയും ചെയ്തു. “നമ്മുടെ പങ്കിട്ട സാംസ്കാരിക അനുഭവങ്ങൾ ലോകത്തെ ഒന്നിപ്പിക്കുന്നതിൽ ഒരു പ്രധാന പങ്കുവഹിക്കും,” ശ്രീ മോദി ഉറപ്പിച്ചുപറഞ്ഞു.
മഹാഭാരത കാലഘട്ടം വരെ ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ പഴക്കമുള്ള ചരിത്രമുണ്ടെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ കരുതുന്ന സാംസ്കാരിക പൈതൃക കേന്ദ്രമായ പുരാന കിലയുടെ ചരിത്രപരമായ പശ്ചാത്തലത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിച്ച പ്രധാനമന്ത്രി, ഈ പുരാതന വേദിയിൽ നടന്ന ഗംഭീരമായ സാംസ്കാരിക പരിപാടികൾ, ഊർജ്ജസ്വലമായ വേദമന്ത്രോച്ചാരണങ്ങൾ, ബുദ്ധമത തത്ത്വചിന്താ അവതരണങ്ങൾ, ഹനുമാൻ ജിയുടെ യാത്രയുടെ ചിത്രീകരണങ്ങൾ എന്നിവ ഭൗമരാഷ്ട്രീയ അതിർത്തികൾക്കപ്പുറത്തുള്ള സ്നേഹം, ഐക്യം, മനുഷ്യക്ഷേമം എന്നീ സാർവത്രിക സന്ദേശങ്ങൾക്കൊപ്പം എങ്ങനെ ഇന്ത്യൻ സംസ്കാരത്തെയും പ്രദർശിപ്പിച്ചുവെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. “നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഈ പരിപാടി ആസ്വദിക്കും, ഇത് ചരിത്രപരമാക്കുന്നതിലൂടെ, ഭാവി നിങ്ങളെയെല്ലാം ഓർമ്മിക്കുന്ന ഒരു പുതിയ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ അടിത്തറ പാകുകയും ചെയ്യും,” പ്രധാനമന്ത്രി മോദി അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.
ഏകദേശം അയ്യായിരം വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുള്ള സിന്ധുനദീതട സംസ്കാരവും മെസൊപ്പൊട്ടേമിയയും തമ്മിലുള്ള വ്യാപാര ബന്ധങ്ങൾ മുതൽ ഇന്ത്യ, ചൈന, മധ്യേഷ്യ, യുറേഷ്യ എന്നിവയെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന സിൽക്ക്, വ്യാപാര ശൃംഖലകൾ വരെയുള്ള നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര സഹകരണവും ജനങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങളും അനുസ്മരിച്ചുകൊണ്ട് വ്യാപാരികൾ, പണ്ഡിതന്മാർ, സഞ്ചാരികൾ, ഫാഹിയാൻ, ഹുയാൻ സാങ്, യിജിംഗ്, കുച്ചയിൽ ജനിച്ച കുമാരജീവ തുടങ്ങിയ ബുദ്ധസന്യാസിമാർ എന്നിവരും നളന്ദ പോലുള്ള സ്ഥാപനങ്ങളും കുച്ച, ഡുൻഹുവാങ് തുടങ്ങിയ കേന്ദ്രങ്ങളും ആശയങ്ങളുടെയും ഭാഷകളുടെയും ബുദ്ധമത ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെയും കൈമാറ്റത്തിലൂടെ സംസ്കാരങ്ങളെ എങ്ങനെ സമ്പന്നമാക്കിയെന്ന് എടുത്തുപറഞ്ഞ പ്രധാനമന്ത്രി സാംസ്കാരിക സംവാദത്തിന്റെ ശാശ്വതമായ ശക്തിയെ അടിവരയിട്ടുപറഞ്ഞു. “സാമ്രാജ്യങ്ങൾ തീർച്ചയായും ലോകത്തിന്റെ ഭൂപടങ്ങൾ മാറ്റിമറിച്ചു, എന്നാൽ സാംസ്കാരിക സംഭാഷണങ്ങൾ ലോകത്തിന്റെ ആശയങ്ങളെ മാറ്റിമറിച്ചു, അവയെ സമ്പന്നമാക്കി,” ശ്രീ മോദി ഉറപ്പിച്ചുപറഞ്ഞു.
അറിവ് വിവിധ പ്രദേശങ്ങളിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ ആവിഷ്കാര രീതിക്ക് മാറ്റം സംഭവിച്ചേക്കാമെങ്കിലും അതിന്റെ പ്രകാശം പരത്തുന്ന സ്വാധീനം സ്ഥിരമായി നിലനിൽക്കുന്നുവെന്ന് നിരീക്ഷിച്ച പ്രധാനമന്ത്രി, ഇന്ത്യയുടെ പഞ്ചതന്ത്രം ‘കലീല വ ദിംന’ (Kalila wa Dimna) എന്ന പേരിൽ പേർഷ്യൻ, അറബിക് ഭാഷകളിലേക്ക് സഞ്ചരിച്ച് തലമുറകളോളം അനശ്വരമായതെങ്ങനെയെന്നും രാമായണം കംബോഡിയയിൽ ‘റിയംകർ’ (Reamker) എന്ന പേരിൽ തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യയിലെ പ്രാദേശിക സംസ്കാരത്തെയും അവതരണ കലകളെയും സാഹിത്യത്തെയും സമ്പന്നമാക്കിയതെങ്ങനെയെന്നും ഉദാഹരിച്ചു. “അറിവ് ഏത് രൂപത്തിലാണെങ്കിലും അത് വെളിച്ചം മാത്രം പരത്തുന്നു,” പ്രധാനമന്ത്രി മോദി അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.
ശാസ്ത്രത്തിലും ഗണിതത്തിലും സാംസ്കാരിക വിനിമയത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം എടുത്തുപറഞ്ഞ പ്രധാനമന്ത്രി, ഇന്ത്യൻ പണ്ഡിതനായ ബ്രഹ്മഗുപ്തന്റെ ഗണിതശാസ്ത്ര ആശയങ്ങൾ ബാഗ്ദാദിൽ എത്തിയതെങ്ങനെയെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. “അവിടെ അൽ-ഖവാരിസ്മി (Al-Khwarizmi) പോലുള്ള പണ്ഡിതന്മാർ ഗണിതശാസ്ത്ര വിജ്ഞാനത്തെ മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകുന്നതിൽ പ്രധാന സംഭാവന നൽകി,” ശ്രീ മോദി നിരീക്ഷിച്ചു.
മധ്യേഷ്യൻ മഖാം (Maqam), ഇന്ത്യൻ രാഗ പാരമ്പര്യങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം, ഇന്ത്യയിലെ ഖവാലിയെ (Qawwali) സമ്പന്നമാക്കിയ സൂഫി സ്വാധീനങ്ങൾ, ചാർബാഗ് (Charbagh) ശൈലി രൂപപ്പെടുത്തിയ സമർഖണ്ഡിലെയും ഹെറാത്തിലെയും മധ്യേഷ്യൻ ഉദ്യാന പാരമ്പര്യങ്ങൾ എന്നിവയുൾപ്പെടെ വാസ്തുവിദ്യയിലും സംഗീതത്തിലുമുള്ള പങ്കിട്ട പൈതൃകങ്ങളിലേക്ക് വിരൽചൂണ്ടിക്കൊണ്ട്, തുറന്ന സാംസ്കാരിക വിനിമയങ്ങൾ നിലനിർത്തേണ്ടതിന്റെ മൂല്യം പ്രധാനമന്ത്രി ഊന്നിപ്പറഞ്ഞു. “ഈ വിനിമയം ഇന്നും സ്വതന്ത്രമായ ഒഴുക്കോടെ തുടരുന്നതിന് ഈ ഉച്ചകോടിയുടെയും ഇത്തരം സംരംഭങ്ങളുടെയും പങ്ക് പ്രധാനമാണ്,” പ്രധാനമന്ത്രി മോദി ഉറപ്പിച്ചുപറഞ്ഞു.
21-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ സാങ്കേതികവിദ്യ സാംസ്കാരിക ബന്ധങ്ങൾക്ക് അഭൂതപൂർവമായ അവസരങ്ങൾ തുറന്നുനൽകിയിട്ടുണ്ടെന്നും മാസങ്ങൾ യാത്ര ചെയ്തിരുന്ന പ്രദേശങ്ങളിലെ ആളുകൾക്ക് നിമിഷങ്ങൾക്കുള്ളിൽ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെടാൻ കഴിയുന്നുണ്ടെന്നും ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ അറിവ് പങ്കിടൽ, സാംസ്കാരിക വിനിമയം, അന്താരാഷ്ട്ര സഹകരണം എന്നിവ സുഗമമാക്കുന്നുണ്ടെന്നും ഊന്നിപ്പറഞ്ഞ പ്രധാനമന്ത്രി ഈ മുന്നേറ്റങ്ങൾ പ്രയോജനപ്പെടുത്താൻ ആഹ്വാനം ചെയ്തു. “SCO രാജ്യങ്ങൾ ഈ പുതിയ സാധ്യതകൾ പൂർണ്ണമായി പ്രയോജനപ്പെടുത്തണം,” ശ്രീ മോദി ഉറപ്പിച്ചുപറഞ്ഞു.
പുരാതന കൈയെഴുത്തുപ്രതികൾ, അപൂർവ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ, ചരിത്രരേഖകൾ, പുരാവസ്തുക്കൾ എന്നിങ്ങനെ മ്യൂസിയങ്ങളിലും ലൈബ്രറികളിലും ആർക്കൈവുകളിലും സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്ന ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളുടെ പൈതൃകം സംരക്ഷിക്കുന്നതിനും പങ്കിടുന്നതിനുമുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങൾ സദസ്സിലുള്ള അതിഥികളുമായി പങ്കുവെച്ച പ്രധാനമന്ത്രി, പുരാതന ഗ്രന്ഥങ്ങൾ ഡിജിറ്റൈസ് ചെയ്യുന്നതിലും വിവർത്തനം ചെയ്യുന്നതിലും സഹകരിക്കാനും പങ്കിട്ട ചരിത്രത്തെക്കുറിച്ച് സംയുക്ത ഗവേഷണ പദ്ധതികൾ നടത്താനും നിർദ്ദേശിച്ചു. “ഇതുമൂലം ലോകത്തിന്റെ ഏത് ഭാഗത്തുമിരിക്കുന്ന ഒരു യുവാവിന് മറ്റൊരു രാജ്യത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക പൈതൃകത്തെക്കുറിച്ച് വളരെ നന്നായി മനസ്സിലാക്കാൻ സാധിക്കും,” പ്രധാനമന്ത്രി മോദി നിരീക്ഷിച്ചു.
ഇന്ന് വിഭവങ്ങൾ വർദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും പല മഹത്തായ സാഹിത്യ-ബൗദ്ധിക കൃതികളും പരിമിതമായ ഭാഷകളിൽ മാത്രമാണ് ലഭ്യമായിട്ടുള്ളതെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയ പ്രധാനമന്ത്രി, ഇവയുടെ ലഭ്യത വ്യാപിപ്പിക്കുന്നതിനായി സാങ്കേതിക ഉപകരണങ്ങളെ ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്നതിലേക്ക് വിരൽചൂണ്ടി. “എ.ഐയുടെ സഹായത്തോടെ ഇവയുടെ വിവർത്തനത്തിന് പുതിയ വേഗത നൽകാൻ സാധിക്കും,” ശ്രീ മോദി ഉറപ്പിച്ചുപറഞ്ഞു.
മ്യൂസിയങ്ങളും സാംസ്കാരിക സ്ഥാപനങ്ങളും ചേർന്ന് നടത്തുന്ന സംയുക്ത പ്രദർശനങ്ങൾ, സർവ്വകലാശാലകൾ തമ്മിലുള്ള പണ്ഡിതന്മാരുടെയും ഗവേഷകരുടെയും വിനിമയം, സിൽക്ക് റൂട്ടിനെയും ബുദ്ധമത പൈതൃക കേന്ദ്രങ്ങളെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പൈതൃക സർക്യൂട്ടുകളും സാംസ്കാരിക പാതകളും, സാംസ്കാരിക വിനോദസഞ്ചാരം, സംയുക്ത സാംസ്കാരിക ഉത്സവങ്ങൾ, കലാകാരന്മാരുടെ വിനിമയം എന്നിവയുൾപ്പെടെ സാംസ്കാരിക വിനിമയത്തിനുള്ള കൂടുതൽ മാർഗ്ഗങ്ങൾ എടുത്തുപറഞ്ഞുകൊണ്ട്, ഇത്തരം സംരംഭങ്ങൾ മനുഷ്യരിലുണ്ടാക്കുന്ന സ്വാധീനത്തിൽ പ്രധാനമന്ത്രി ആത്മവിശ്വാസം പ്രകടിപ്പിച്ചു. “ഇത്തരം ശ്രമങ്ങളിലൂടെ മറ്റുള്ളവരുടെ സംസ്കാരത്തെ കൂടുതൽ അടുത്തറിയാനും മനസ്സിലാക്കാനും നമ്മുടെ പൗരന്മാർക്ക് അവസരങ്ങൾ ലഭിക്കും,” ശ്രീ മോദി വ്യക്തമാക്കി.
വരും ദശകങ്ങളിൽ ഇന്നത്തെ സാംസ്കാരിക സംഭാഷണത്തെ പുതിയ ഉയരങ്ങളിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം സാങ്കേതികവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരും ലോകത്തെ മനസ്സിലാക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവരുമായ യുവതലമുറയിലാണ് നിക്ഷിപ്തമായിരിക്കുന്നതെന്ന് ഊന്നിപ്പറഞ്ഞുകൊണ്ട്, പ്രാദേശിക കലാകാരന്മാരെയും കരകൗശല വിദഗ്ധരെയും ഉൾപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് വൈവിധ്യമാർന്ന ഭാഷകൾ, സാഹിത്യം, സാംസ്കാരിക പാരമ്പര്യങ്ങൾ എന്നിവയുമായി ഇടപഴകാൻ യുവാക്കൾക്ക് കൂടുതൽ അവസരങ്ങൾ നൽകണമെന്ന് പ്രധാനമന്ത്രി ആഹ്വാനം ചെയ്തു. “ഡിജിറ്റൽ മീഡിയയിലൂടെയും മറ്റ് സർഗ്ഗാത്മക പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളിലൂടെയും നമ്മുടെ യുവ കലാകാരന്മാർക്കും എഴുത്തുകാർക്കും ചലച്ചിത്ര പ്രവർത്തകർക്കും നമ്മുടെ പങ്കിട്ട പൈതൃകം പുതിയ തലമുറയിലേക്ക് എത്തിക്കാൻ കഴിയും,” ശ്രീ മോദി ഉറപ്പിച്ചുപറഞ്ഞു.
ചടങ്ങുകളുടെ അവസാനം നടത്തുന്ന ഇന്ത്യൻ പ്രാർത്ഥനകൾ ലോകത്തെ മുഴുവൻ ഒരു കുടുംബമായി കാണുന്ന ‘വസുധൈവ കുടുംബകം’ എന്ന തത്ത്വത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമായി എല്ലാ ജീവജാലങ്ങൾക്കും ഇടയിൽ സൗഹാർദ്ദവും ലോകത്തിന്റെ മുഴുവൻ ക്ഷേമവും കാംക്ഷിക്കുന്നുവെന്ന് അനുസ്മരിച്ച പ്രധാനമന്ത്രി, വ്യക്തിപരവും ദേശീയവുമായ ക്ഷേമത്തെ ആഗോള സൗഹാർദ്ദവുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചു. “പരസ്പര സൗഹാർദ്ദത്തെയാണ് ആഗോള ക്ഷേമത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി നാം കണക്കാക്കുന്നത്,” പ്രധാനമന്ത്രി മോദി വ്യക്തമാക്കി.
പരസ്പര സൗഹാർദ്ദം എന്നത് പങ്കിട്ട പൊതുവായ മൂല്യങ്ങളെ ചുറ്റിപ്പറ്റി കെട്ടിപ്പടുത്ത പരസ്പര വിശ്വാസത്തെയാണ് ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നതെന്ന് നിരീക്ഷിച്ച പ്രധാനമന്ത്രി, ഫോറത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ കേട്ട വേദമന്ത്രോച്ചാരണത്തിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ട്, ബഹുസ്വരതയെ ഐക്യമാക്കി മാറ്റുന്നതിനായി വൈവിധ്യമാർന്ന ഭാഷകൾ, ജീവിതശൈലികൾ, പാരമ്പര്യങ്ങൾ എന്നിവയിലുടനീളം വൈവിധ്യത്തെ ആശ്ലേഷിക്കുകയും ആഘോഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഇന്ത്യയുടെ അനുഭവം ഉദ്ധരിച്ചു. “നാം ഈ ഉദാരമായ കാഴ്ചപ്പാട് സ്വീകരിക്കുമ്പോൾ നമ്മുടെ വൈവിധ്യം തന്നെ നമ്മുടെ ഐക്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി മാറുന്നു,” ശ്രീ മോദി ഉറപ്പിച്ചുപറഞ്ഞു.
ഒരുമിച്ച് നടക്കാനും ഒരുമിച്ച് സംവദിക്കാനും ചിന്തകളിൽ ഐക്യം കൈവരിക്കാനും ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്ന ‘സംഗച്ഛധ്വം സംവദധ്വം സം വോ മനാംസി ജാനതാം’ എന്ന വേദവാക്യം ഉദ്ധരിച്ചുകൊണ്ട് തന്റെ പ്രസംഗം ഉപസംഹരിച്ച പ്രധാനമന്ത്രി പ്രഥമ SCO സാംസ്കാരിക സംഭാഷണ ഫോറത്തിന് അഭിനന്ദനങ്ങൾ അറിയിക്കുകയും ഫലപ്രദമായ ചർച്ചകൾക്ക് ആശംസകൾ നേരുകയും ചെയ്തു.
Speaking at the SCO Civilisational Dialogue Forum in Delhi. https://t.co/RzZCS5bjnd
— Narendra Modi (@narendramodi) November 20, 2026
साम्राज्यों ने दुनिया के नक्शे जरूर बदले हैं, लेकिन civilisational dialogues ने दुनिया के विचार बदले हैं, उन्हें समृद्ध किया है।
इसीलिए, SCO civilisational summit केवल एक ceremonial platform नहीं है।
ये विश्व को दिशा देने का एक मंच बन सकता है: PM @narendramodi
— PMO India (@PMOIndia) November 20, 2026
21वीं सदी की Technology ने दुनिया में Cultural Connectivity की नई संभावनाएं पैदा की हैं।
जिन रास्तों पर कभी हमारे पूर्वजों को महीनों यात्रा करनी पड़ती थी, आज उन्हीं देशों के लोग कुछ ही सेकंड में एक-दूसरे से जुड़ सकते हैं।
Digital Platforms ने Knowledge Sharing,
Cultural Exchange और International Collaboration को पहले से आसान बना दिया है।SCO के देशों को इन नई संभावनाओं का पूरा लाभ उठाना चाहिए: PM @narendramodi
— PMO India (@PMOIndia) November 20, 2026
हमारे देशों के Museums, Libraries और Archives में हजारों वर्षों की अनमोल विरासत सुरक्षित है।
प्राचीन Manuscripts, दुर्लभ ग्रंथ, ऐतिहासिक दस्तावेज और कलाकृतियां हमारे जुड़ाव के अनेक पहलुओं को सामने लाती हैं।
आज Technology की मदद से इस विरासत को नई पीढ़ी तक पहुंचाने के बहुत अच्छे अवसर बने हैं।
हम प्राचीन ग्रंथों के Digitisation और Translation में सहयोग कर सकते हैं।
Joint Research Projects के माध्यम से हम अपने साझा इतिहास के नए पहलुओं को सामने ला सकते हैं।
इससे दुनिया के किसी भी हिस्से में बैठा एक युवा, दूसरे देश की Cultural Heritage को कहीं बेहतर तरीके से समझ सकेगा: PM @narendramodi at the SCO Civilisational Dialogue Forum
— PMO India (@PMOIndia) November 20, 2026
हमारी संस्कृति ने हमें ‘वसुधैव कुटुंबकम्’ की सीख दी है। यानी, ये पूरा विश्व ही हमारा परिवार है।
इसलिए, हमारे यहाँ अपने कल्याण की इच्छा विश्व कल्याण के भाव में ही रची बसी है।
हम आपसी सद्भाव को ही global wellbeing का base मानते हैं: PM @narendramodi
— PMO India (@PMOIndia) November 20, 2026
******
SK
Speaking at the SCO Civilisational Dialogue Forum in Delhi. https://t.co/RzZCS5bjnd
— Narendra Modi (@narendramodi) November 20, 2026
साम्राज्यों ने दुनिया के नक्शे जरूर बदले हैं, लेकिन civilisational dialogues ने दुनिया के विचार बदले हैं, उन्हें समृद्ध किया है। इसीलिए, SCO civilisational summit केवल एक ceremonial platform नहीं है। ये विश्व को दिशा देने का एक मंच बन सकता है: PM @narendramodi
— PMO India (@PMOIndia) November 20, 2026
21वीं सदी की Technology ने दुनिया में Cultural Connectivity की नई संभावनाएं पैदा की हैं। जिन रास्तों पर कभी हमारे पूर्वजों को महीनों यात्रा करनी पड़ती थी, आज उन्हीं देशों के लोग कुछ ही सेकंड में एक-दूसरे से जुड़ सकते हैं। Digital Platforms ने Knowledge Sharing, Cultural Exchange और International Collaboration को पहले से आसान बना दिया है। SCO के देशों को इन नई संभावनाओं का पूरा लाभ उठाना चाहिए: PM @narendramodi
— PMO India (@PMOIndia) November 20, 2026
हमारे देशों के Museums, Libraries और Archives में हजारों वर्षों की अनमोल विरासत सुरक्षित है। प्राचीन Manuscripts, दुर्लभ ग्रंथ, ऐतिहासिक दस्तावेज और कलाकृतियां हमारे जुड़ाव के अनेक पहलुओं को सामने लाती हैं। आज Technology की मदद से इस विरासत को नई पीढ़ी तक पहुंचाने के बहुत अच्छे अवसर बने हैं। हम प्राचीन ग्रंथों के Digitisation और Translation में सहयोग कर सकते हैं। Joint Research Projects के माध्यम से हम अपने साझा इतिहास के नए पहलुओं को सामने ला सकते हैं। इससे दुनिया के किसी भी हिस्से में बैठा एक युवा, दूसरे देश की Cultural Heritage को कहीं बेहतर तरीके से समझ सकेगा: PM @narendramodi at the SCO Civilisational Dialogue Forum
— PMO India (@PMOIndia) November 20, 2026
हमारी संस्कृति ने हमें ‘वसुधैव कुटुंबकम्’ की सीख दी है। यानी, ये पूरा विश्व ही हमारा परिवार है। इसलिए, हमारे यहाँ अपने कल्याण की इच्छा विश्व कल्याण के भाव में ही रची बसी है। हम आपसी सद्भाव को ही global wellbeing का base मानते हैं: PM @narendramodi
— PMO India (@PMOIndia) November 20, 2026